Question:

निम्नलिखित संस्कृत पद्यांशों में से किसी एक का सन्दर्भसहित हिन्दी में अनुवाद कीजिए : "प्रजानां विनयाधानाद् रक्षणाद् भरणादपि। स पिता पितरस्तासां केवलं जन्महेतवः॥"

Updated On: Sep 23, 2026
Show Solution
collegedunia
Verified By Collegedunia

Solution and Explanation

सन्दर्भ:
यह श्लोक कालिदास-रचित 'रघुवंश' महाकाव्य से लिया गया है, जिसमें आदर्श राजा की प्रजापालन-सम्बन्धी जिम्मेदारी का वर्णन किया गया है।

हिन्दी अनुवाद:
प्रजा को विनय (सुसंस्कार) प्रदान करने से, उनकी रक्षा करने से, तथा उनका भरण-पोषण करने से वही (राजा) वास्तविक पिता है — साधारण जन्मदाता माता-पिता तो केवल जन्म के कारण-मात्र होते हैं।

भावार्थ:
कवि यह स्पष्ट करना चाहते हैं कि सच्चा पितृत्व केवल जन्म देने से नहीं, अपितु संस्कार, सुरक्षा और पालन-पोषण के उत्तरदायित्व-निर्वहन से सिद्ध होता है — यह आदर्श राजा-धर्म का प्रतिपादन करने वाला श्लोक है।
Was this answer helpful?
0
0

Top UP Board XII Sanskrit to Hindi Questions

View More Questions