निम्नलिखित गद्यांशों में से किसी एक गद्यांश का हिन्दी में अनुवाद कीजिए : (क) एतामलौकिकी वाचमुपश्रुत्य गोविन्दपादः तमसाधारणं जने मन्वा तस्यै संन्यासदीक्षां ददौ । गुरोः गोविन्दपादादेव वेदान्ततत्वं विधिवदधीत्य स तत्वज्ञो बभूव । सृष्टिरहस्यमधिगम्य गुरोराज्ञया स वैदिक-धमर्मोद्धरणार्थ दिग्विजयाय प्रस्थितः । ग्रामाद प्रामं नगरान्नगरमटन् विद्वद्भिश्च सह शास्त्रचर्चा कुर्वन् स काशीं प्राप्तः ।(ख) पिता तस्य तद्वृत्त सश्रुत्य खिद्यमानः भूश चुकोप । तदानीमेव नानकस्य भगिनीपतिः जयराम आगतः । तमखिलमुदन्त ज्ञात्वा तं स्वनगर सुलतानपुरमनयत् । तत्रत्यः शासकः नवाबदौलतखाँ युवकनानकस्य व्यवहारकौशलेन शीलेन मधुरया वाचा सन्तुष्टः सन् तं स्वान्नभाण्डागारे नियुक्तवान् ।
निम्नलिखित पाठों में से किसी एक पाठ का सारांश हिन्दी में लिखिए : (क) नैतिकमूल्यानि (ख) आदिशङ्कराचार्यः (ग) गुरुनानकदेवः
निम्नलिखित श्लोकों में से किसी एक श्लोक की हिन्दी में व्याख्या कीजिए: (क) पश्याम्येकं भासमिति द्रोणं पार्थोऽभ्यभाषत । न तु वृक्षं भवन्तं वा पश्यामीति च भारत ।। (ख) एकाकी चिन्तयेन्नित्यं, विविक्ते हितमात्मनः । एकाकी चिन्तयानो हि परं श्रेयोऽधिगच्छति ।।
निम्नलिखित सूक्तियों में से किसी एक सूक्ति की हिन्दी में व्याख्या कीजिए:
(क) क्षीयन्ते खलु भूषणानि सततं वाग्भूषणं भूषणम् ।
(ख) विद्या न याऽप्यच्युतभक्तिकारिणी ।
(ग) समत्वं योग उच्यते ।
निम्नलिखित में से किसी एक श्लोक का अर्थ संस्कृत में लिखिए : (क) वाच्यं श्रद्धासमेतस्य पृच्छतश्च विशेषतः । प्रोक्तं श्रद्धाविहीनस्याप्यरण्यरुदितोपमम् ।। (ख) न पाणिपादचपलो, न नेत्रच्चपलोऽनृजुः । न स्याद्वाक्वपलश्चैव, न परद्रोहकर्मधीः ।।
(क) निम्नलिखित में से किसी एक पात्र का चरित्र-चित्रण हिन्दी में लिखिए : (i) "कारुणिको जीमूतवाहनः" पाठाधार पर "जीमूतवाहन" का (ii) "यौतुकः पापसञ्चयः" पाठाधार पर "विनय" का (iii) "वयं भारतीयाः" पाठाधार पर "अध्यापक" का (ख) निम्नलिखित में से किसी एक प्रश्न का उत्तर संस्कृत में लिखिए: (i) सुमेधा कस्य पुत्री आसीत् ? (ii) महात्मागान्धिमहोदयस्य जन्म कुत्र अभवत् ? (iii) जीमूतवाहनः कस्य पुत्रः आसीत् ?
(क) निम्नलिखित रेखाङ्गित पदों में से किसी एक में निर्देशानुसार विभक्ति का नाम लिखिए : (i) अहं नेत्राभ्यां पश्यामि । (ii) तस्मै कदलीफलानि रोचन्ते ।(iii) किं त्वं वनात् आगच्छसि ? (ख) निम्नलिखित में से किसी एक पद में प्रत्यय लिखिए : (i) पीत्वा (ii) पठितुम् (iii) चलनीयः