Question

पुढील प्रश्नाचे थोडक्यात उत्तर लिहा : मध्यावधी निवडणुका म्हणजे काय? 
 

Hint:

निवडणुकांचे प्रकार (सार्वत्रिक निवडणुका, पोटनिवडणुका, मध्यावधी निवडणुका) यांतील फरक व्यवस्थित समजून घ्या. त्यांच्यातील मुख्य फरक हा निवडणुकीच्या वेळेचा आणि कारणांचा असतो.

Answer 1

मध्यावधी निवडणुका (Mid-term Elections):
लोकसभा किंवा विधानसभेतील निवडून आलेले सरकार आपला पाच वर्षांचा कार्यकाळ पूर्ण होण्याआधीच काही कारणास्तव कोसळल्यास आणि पर्यायी सरकार स्थापन करणे शक्य नसल्यास, मुदतपूर्व ज्या निवडणुका घेतल्या जातात, त्यांना 'मध्यावधी निवडणुका' म्हणतात.
मध्यावधी निवडणुका खालील परिस्थितीत घेतल्या जातात:

• सरकारने बहुमत गमावणे: जेव्हा सत्ताधारी पक्ष किंवा आघाडी सरकार सभागृहात आपले बहुमत गमावते (उदा. अविश्वास ठराव संमत झाल्यास) आणि इतर कोणताही पक्ष सरकार स्थापन करण्यास असमर्थ ठरतो.
• आघाडी सरकार कोसळणे: आघाडी सरकारमधील एखाद्या घटक पक्षाने पाठिंबा काढून घेतल्यामुळे सरकार अल्पमतात येते आणि पर्यायी सरकार स्थापन होऊ शकत नाही.
• सभागृह विसर्जित करणे: काही अपवादात्मक परिस्थितीत, पंतप्रधान किंवा मुख्यमंत्र्यांच्या सल्ल्यानुसार राष्ट्रपती किंवा राज्यपाल सभागृह विसर्जित करून नवीन निवडणुका घेण्याची घोषणा करू शकतात.

या निवडणुका नियमित निवडणुकांप्रमाणेच निवडणूक आयोगाद्वारे घेतल्या जातात आणि नवीन निवडून आलेले सरकार आपला पूर्ण पाच वर्षांचा कार्यकाळ पूर्ण करते.