माध्यमभाषया सरलार्थं लिखत।
श्रोतृवृन्दः - नदीपूजनम्? किमर्थं नदीपूजनम्?
कीर्तनकारः - नूदी खलु जीवनदायिनी। अतः अस्मिन्नव्सरे कृतज्ञतां प्रदर्शयितुं जनाः जले दीपदानं कुर्वन्ति। द्रोणे दीपं प्रज्वाल्य नदीजले समर्पयन्ति। जलं प्राशनार्थम्। कृषिवर्धनार्थम्। विद्युत्निर्माणार्थम्। जलं जीवनार्थम्॥ सजीवानां कृते नदी देवितमा। नदी मातृतमा।
माध्यमभाषया सरलार्थं लिखत।
श्रोतृवृन्दः - नदीपूजनम्? किमर्थं नदीपूजनम्?
कीर्तनकारः - नूदी खलु जीवनदायिनी। अतः अस्मिन्नव्सरे कृतज्ञतां प्रदर्शयितुं जनाः जले दीपदानं कुर्वन्ति। द्रोणे दीपं प्रज्वाल्य नदीजले समर्पयन्ति। जलं प्राशनार्थम्। कृषिवर्धनार्थम्। विद्युत्निर्माणार्थम्। जलं जीवनार्थम्॥ सजीवानां कृते नदी देवितमा। नदी मातृतमा।
Show Hint
Solution and Explanation
श्रोतृवृन्दः ने पूछा, "नदीपूजन क्यों?"
कीर्तनकारः ने उत्तर दिया, "नदी सच में जीवन देने वाली है। इसलिए इस अवसर पर कृतज्ञता व्यक्त करने के लिए लोग नदी में दीपदान करते हैं। वे दीप जलाकर नदी में समर्पित करते हैं। जल का उपयोग जीवन के विभिन्न उद्देश्यों के लिए किया जाता है - पीने के लिए, कृषि के लिए, और विद्युत निर्माण के लिए। जल जीवन का आधार है। नदी हमारे जीवन के लिए एक मातरूप है और देवता के समान है।"
Top Maharashtra Class X Board संस्कृत Questions
चित्राणि यथासंयुक्तं मिलयत।
सवाल में दर्शाए गए शब्द का सही अर्थ क्या है?
'अ' शब्द के संदर्भ में सही उत्तर क्या है?
उक्त गद्यांश के आधार पर प्रश्नों के उत्तर चुनें।
रात्रौ दशवादने सर्कसक्रीडायाः प्रारम्भः जातः। द्वादशवादने क्रीडायाः चरमबिन्दुः समायातः। सहभोजनम्। प्रेक्षकाणाम् उत्कण्ठायाः पराकाष्ठा जाता। सेवकः मध्ये त्रीणि आसनानि स्थापितवान्, मध्यभागे च वर्तुलाकारं पीठम्। अहम् एकस्मिन् आसने उपाविशम्। अङ्गरान्ते भल्लुकवेषधारी अब्दुलः तत्र प्राप्तः। गङ्गी अपि मञ्चं समागता। ततः अस्माकं पुरतः खाद्यस्य योजना कृता।
सहभोजने आरम्भे जाते, उत्तेजितः प्रेक्षकः आनन्देन तालिकावादनम् आरब्धवान्। पूर्वमपि व्याघ्रभल्लुकौ मानुषी एवं, तथापि सा धेनुः ताभ्यां सह कार्यक्रमं कर्तुं अभ्यस्ता आसीत्। अचिरात् एव, न इयं परिचिता — व्याघ्रभल्लुकौ इति धेन्वा लक्षितम्। सम्भ्रमेण संशयेन च एकैकशः आर्यां दृष्टवती। यदा च तस्याः प्रत्ययः जातः, तदा क्षुब्धं उद्यमं — न आक्रमणम्।
अहमपि गर्जनं कृत्वा तीक्ष्णदन्तान् दंशितवान्। किन्तु न किञ्चिदपि भयम् तस्याः। अब्दुलः तं हस्तेन ताडितवान्। तेन शुब्धा सा तम् अनवधातवान्। भल्लुकः तदा चापेन पटमण्डपम् आरुहवान्। इयं कृता क्रीडा, सा धेनुः अधुना व्याघ्रं माम् लक्ष्यं कृतवती। भीत्या अहम् चतुष्पादविविष्टं व्याघ्रत्वं विस्मृत्य द्विपादं मूलस्वरूपम् आश्रितवान्।
गद्यांशं पठित्वा निर्दिष्टाः
कृतीः कुरुत।
तदा पृथुभूपेन तदर्थं धनुः सज्जीकृतम्। तदा भूमिः स्त्रीरूपं धृत्वा तस्य पुरतः प्रकटिता अभवत् अवदत् च, "हे राजेन्द्र ! तव पिता दुःशासकः वेनराजः राजधर्मस्य पालनं नाकरोत्। तदा मया चोरलुण्ठकभयात् धनधान्यपुष्पफलानि मम उदरे निहितानि। त्वं तु प्रजाहितदक्षः नृपः। यदि त्वं प्रयत्नेन कृषिकार्यं करोषि तर्हि अहं प्रसन्ना भविष्यामि। अतः धनुः त्यज। खनित्राणि, हलान्, कुद्दालकान् लवित्राणि च हस्ते गृहीत्वा प्रजाजनैः सह कृषिकार्यं कुरु।" भूमातुः उपदेशं मनसि निधाय पृथुवैन्यः नदीनां मार्गम् अवरुध्य कृषिकार्यार्थ जलस्य उपयोगम् अकरोत्। वृष्टिजलसञ्चयं कृत्वा जलव्यवस्थापनम् अकरोत्। भूमिम् उर्वरतमां कर्तुं प्रायतत। तदनन्तरं तस्मिन् क्षेत्रे जनाः धान्यबीजानि अवपन्। स नैकेभ्यः वृक्षेभ्यः विविधप्रकारकाणां बीजानां सङ्कलनं चयनं च परिश्रमेण अकरोत्। अनन्तरं बीजानां संस्करणं कृत्वा वपनम् अकरोत्। पर्जन्यानन्तरं बीजेभ्यः अङ्कुराः उद्भूताः।
Top Maharashtra Class X Board माध्यमभाषा सरलार्थ Questions
माध्यमभाषया सरलार्थं लिखत।
(ततः प्रविशति वैखानसः, अन्यौ तापसौ च) वैखानसः (राजानम् अवरुध्य) राजन्! आश्रममृगोऽयं, न हन्तव्यः, न हन्तव्यः। आशु प्रतिसंहर सायकम्। राज्ञां शस्त्रम् आर्तत्राणाय भवति न तु अनागसि प्रहर्तुम्। दुष्यन्तः प्रतिसंहृत एषः सायकः। (यथोक्तं करोति) वैखानसः राजन्! समिदाहरणाय प्रस्थिता वयम्।
माध्यमभाषया सरलार्थं लिखत।
(1) शीलं सद्गुणसम्पत्तिः ज्ञानं विज्ञानमेव च। उत्साहो वर्धते येन वाचनं तद् हितावहम् ॥माध्यमभाषया सरलार्थं लिखत।
(2) एकीभूय यथा सर्वे वर्णा गच्छन्ति शुक्लताम् । तथा सम्भूय शंसन्ति धर्मा मानवतागुणम् ॥माध्यमभाषया सरलार्थं लिखत।
(3) वृथाभ्रमणकुक्रीडापरपीडापभाषणैः । कालक्षेपो न कर्तव्यो विद्यार्थी वाचनं श्रयेत् ॥
Top Maharashtra Class X Board Questions
- Pick out the infinitive from the following sentence :
He was asking to go for the concert. - Identify the type of the sentence:
Get out and wait in the yard. - Arrange the following words in alphabetical order:
inventions, inequality, indisputable, interactions - Complete the word chain of nouns:
Podium, m .........., .........., .........., .......... - Punctuate the following sentence:
can you cook