Question:

अधः कथनद्वयं प्रदत्तम् : एकम् अभिकथनम् (A) रूपेण लिखितं द्वितीयञ्च तस्य कारणम् (R) रूपेण। 
अभिकथनम् (A): मयूरः मेघं दृष्ट्वा नृत्यति। 
कारणम् (R) : अत्र दृष्ट्वा इति पदे दृश् धातोः क्त्वा प्रत्ययस्य योगः विहितः। इयं नर्तनक्रियायाः पूर्वकालिकक्रिया अस्ति। 
उपर्युक्तकथनानामालोके अधः प्रदत्तेषु विकल्पेषु उचिततमम् उत्तरं चिनुत - 
 

Show Hint

क्त्वा प्रत्यय सामान्यतः “करके” के अर्थ में प्रयुक्त होता है।
Updated On: Jun 29, 2026
  • (A) तथा (R) इत्युभे समीचीने तथा च (R) (A) इत्यस्य समुचिता व्याख्या वर्तते।
  • (A) तथा (R) इत्युभे समीचीने परं (R) (A) इत्यस्य समुचिता व्याख्या न वर्तते।
  • (A) इति समीचीनं परं (R) इति असमीचीनम्।
  • (A) इति असमीचीनं परं (R) इति समीचीनम् ।
Show Solution
collegedunia
Verified By Collegedunia

The Correct Option is A

Solution and Explanation

Concept:
क्त्वा प्रत्यय का प्रयोग पूर्वकालिक क्रिया को व्यक्त करने के लिए किया जाता है।

Step 1:
अभिकथन (A) का परीक्षण कीजिए। वाक्य है: \[ \text{मयूरः मेघं दृष्ट्वा नृत्यति।} \] अर्थ: \[ \text{मोर बादल को देखकर नाचता है।} \] यह वाक्य सही है। अतः अभिकथन (A) सत्य है।

Step 2:
कारण (R) का परीक्षण कीजिए। 'दृष्ट्वा' शब्द: \[ \text{दृश् + क्त्वा} \] से बना है। यहाँ क्त्वा प्रत्यय प्रयुक्त हुआ है। अतः कारण (R) भी सत्य है।

Step 3:
पूर्वकालिक क्रिया की पहचान कीजिए। पहले: \[ \text{मेघं दृष्ट्वा} \] फिर: \[ \text{नृत्यति} \] अर्थात् देखना पहले हुआ और नृत्य बाद में। इसलिए कारण, अभिकथन की सही व्याख्या करता है।

Step 4:
निष्कर्ष। अतः सही उत्तर है: \[ \boxed{(A)} \]
Was this answer helpful?
0
0