कालिदासकाव्येषु अङ्गीरसः शृङ्गारोऽस्ति । तस्य पुष्ट्यर्थं करुणादयोऽन्ये रसाः अङ्गभूताः । रसानुरूपं क्वचित् प्रसादः क्वचिच्च माधुर्यं तस्य काव्योत्कर्षे साहाय्यं कुरुतः । वैदर्भी रीतिः कालिदासस्य वाग्वश्येव सर्वत्रानुवर्तते । अलङ्कार योजनायां कालिदासोऽद्वितीयः । यद्यपि उपमा कालिदासस्येत्युक्तिः उपमायोजनायामेव कालिदासस्य वैशिष्ट्यमाख्याति तथापि उत्प्रेक्षार्थान्तरन्यासादीनामलङ्काराणां विनियोगः तेनातीव सहजतया कृतः ।
उक्त गद्यांश का शीर्षक है :
शङ्करः कस्मिन् प्रदेशे जन्म लेभे ?
कालिदासस्य सर्वश्रेष्ठा नाट्यकृतिरस्ति :
'हिन्दुस्तान' पत्रस्य सम्पादकः कोऽस्ति आङ्गलशासने ?
धीमतां कालः कथं गच्छति ?
निम्नलिखित गद्यांशों में से किसी एक गद्यांश का हिन्दी में अनुवाद कीजिए :
(क) एतामलौकिकी वाचमुपश्रुत्य गोविन्दपादः तमसाधारणं जने मन्वा तस्यै संन्यासदीक्षां ददौ । गुरोः गोविन्दपादादेव वेदान्ततत्वं विधिवदधीत्य स तत्वज्ञो बभूव । सृष्टिरहस्यमधिगम्य गुरोराज्ञया स वैदिक-धमर्मोद्धरणार्थ दिग्विजयाय प्रस्थितः । ग्रामाद प्रामं नगरान्नगरमटन् विद्वद्भिश्च सह शास्त्रचर्चा कुर्वन् स काशीं प्राप्तः ।
(ख) पिता तस्य तद्वृत्त सश्रुत्य खिद्यमानः भूश चुकोप । तदानीमेव नानकस्य भगिनीपतिः जयराम आगतः । तमखिलमुदन्त ज्ञात्वा तं स्वनगर सुलतानपुरमनयत् । तत्रत्यः शासकः नवाबदौलतखाँ युवकनानकस्य व्यवहारकौशलेन शीलेन मधुरया वाचा सन्तुष्टः सन् तं स्वान्नभाण्डागारे नियुक्तवान् ।
गद्यांश को ध्यान से पढ़िए और उत्तर का चयन कीजिए। पण्डितमदनमोहनमालवीयस्य जन्म एकह्युत्तारशताष्टादशशताब्दे दिसम्बरमासस्य पञ्चविंशतितमे दिने (25.12.1861) तिथियाम प्रयागे अभवत्। अस्य जनकः पण्डितब्रजनाथचतुर्वेदः। संस्कृतभाषायाः विश्रुतः विद्वानासीद्।
संस्कृतभाषा पुराकाले सर्वसाधारणजनानां वाग्व्यवहारभाषा चासीत् । तत्रेदं श्रूयते यत् पुरा कोऽपि नरः काष्ठभारं स्वशिरसि निधाय काष्ठं विक्रेतुमापणं गच्छति स्म । मार्गे नृपः तेनामिलदपृच्छच्च, भो ! भारं बाधति ? काष्ठभारवाहको नृपं तत्प्रश्नोत्तरस्य प्रसङ्गेऽवदत् – “भारं न बाधते राजन् यथा बाधति बाधते ।” अनेनेदं सुतरामायाति यत्प्राचीनकाले भारतवर्षे संस्कृतभाषा साधारणजनानां भाषा आसीदिति ।
रवीन्द्रनाथस्य जन्म कोलकातानगरे एकषष्ट्यधिकाष्टादशशततमे ख्रिष्टशब्दे मईमासस्य सप्तमे दिनाङ्के (7 मई, 1861 ) अभवत् । अस्य जनकः देवेन्द्रनाथः जननी शारदा देवी चास्ताम् । रवीन्द्रस्य जन्म एकस्मिन् सम्भ्रान्ते समृद्धे ब्राह्मण परिवारे जातम् ।
त्रिसप्तत्यधिकषड्दशशततमे ख्रीष्टाब्दे (1873) अयं महाराष्ट्रे सत्यशोधक समाजनामकी संस्था संचरितवान्। नारीणां दलितानां चोद्धारायायमनेकाानि कार्याण्यकरोत्। भारतीयाः मानवाः सर्वे शिक्षिताः स्युः इति अस्य एतत् चिन्तनमासीत्।