Question

”"त्वन्मज्जनतः किं न स्यात्" — अस्याः पङ्क्तेः भावार्थं लिखत।

Hint:

भावार्थ-लेखनसमये — पदच्छेदं कृत्वा सरलभाषया मुख्यभावं लिखेत्‌, अतिशयालंकारं त्यक्त्वा स्पष्टं, संक्षिप्तं, भावप्रधानं उत्तरं दद्यात्‌।

Answer 1

Concept: अयं प्रश्नः भावार्थ-लेखनसम्बद्धः अस्ति। ‘त्वन्मज्जनतः किं न स्यात्’ इति पङ्क्तिः भक्तिपरकप्रसङ्गे प्रयुक्ता अस्ति, विशेषतः गङ्गामहिम्नि। अत्र भक्तः गङ्गायाः महत्त्वं स्तुत्यरूपेण व्यक्तुं इच्छति। अतः सरलभाषया तस्य भावः लिखनीयः। 

Step 1: पदच्छेदार्थः 
 त्वन्मज्जनतः = तव (गङ्गायाः) जले स्नानं कृत्वा 
 किं न स्यात् = किम् न सम्भवति? (अर्थात् सर्वं सम्भवति) 

Step 2: भावव्याख्या कविः गङ्गायाः स्तुतिं कुर्वन् वदति यत् — हे देवि! तव पवित्रजले स्नानं कृत्वा मनुष्यस्य जीवनं पूर्णतया परिवर्तते। तस्य पापानि नश्यन्ति, चित्तशुद्धिः भवति, पुण्यवृद्धिः जायते, मोक्षमार्गः अपि सुलभः भवति। 

Step 3: अन्तर्निहितभावः एषा पङ्क्तिः गङ्गायाः अपरिमितमहिमानं दर्शयति। गङ्गास्नानस्य फलम् अनन्तम् अस्ति, यत् सर्वदुःखनाशकं, आत्मशुद्धिप्रदं, आध्यात्मिककल्याणकरं च अस्ति। अतः कविः आश्चर्यभावेन पृच्छति — “तव मज्जनात् किम् न स्यात्?”। 

Conclusion: अतः अस्याः पङ्क्तेः भावार्थः — गङ्गायाः पवित्रजले स्नानं कृत्वा सर्वपापक्षयः, अन्तःकरणशुद्धिः, पुण्यप्राप्तिः, मोक्षलाभः च भवति। तस्या महिमा अनन्ता इति सूचितम्‌।