Question

राज्ञः इन्द्रवर्मणः चरित्रचित्रणं कुरुत।

Hint:

चरित्रचित्रण-प्रश्नेषु — पात्रस्य 3–4 मुख्यगुणान्‌ शीर्षकवत्‌ लिखेत्‌, प्रत्येकस्य संक्षिप्तव्याख्या कृत्वा अन्ते समाहारात्मकं निष्कर्षं दद्यात्‌।

Answer 1

Concept: अयं प्रश्नः चरित्रचित्रणात्मकः अस्ति। अत्र राज्ञः इन्द्रवर्मणः गुणानां, स्वभावस्य, शासनशैलीस्य च वर्णनं अपेक्षितम्‌। चरित्रचित्रणे तस्य प्रमुखगुणाः, प्रजाप्रति व्यवहारः, नैतिकदृष्टिः च स्पष्टतया निरूपणीयाः। 

Step 1: धर्मनिष्ठता राजा इन्द्रवर्मा धर्मपरायणः आसीत्‌। सः सर्वकार्येषु धर्ममार्गं अनुसरति स्म। तस्य निर्णयाः शास्त्रसम्मताः, न्यायाधारिताः च आसन्‌। अतः सः आदर्शराजा इति मान्यते। 

Step 2: प्रजावत्सलता सः स्वप्रजां पुत्रवत्‌ पालयति स्म। प्रजाजनानां सुखदुःखेषु सहभागिता तस्य विशेषता आसीत्‌। तेषां कल्याणाय सदा तत्परः आसीत्‌, अतः प्रजाः अपि तं स्नेहेन स्मरन्ति स्म। 

Step 3: न्यायप्रियता इन्द्रवर्मा न्यायप्रियः आसीत्‌। सः पक्षपातं विना न्यायं ददाति स्म। दुष्टानां दण्डनं, सज्जनानां संरक्षणं च तस्य शासनस्य आधारः आसीत्‌। 

Step 4: दूरदर्शिता तथा नेतृत्वम्‌ सः दूरदर्शी, विवेकी च आसीत्‌। राज्यस्य उन्नत्यर्थं योजनाः निर्माय, शान्तिसम्पन्नं प्रशासनं च स्थापयति स्म। तस्य नेतृत्वे राज्ये समृद्धिः, शान्तिः, सुव्यवस्था च आसीत्‌।

 Conclusion: एवं राजा इन्द्रवर्मा सर्वगुणसम्पन्नः आदर्शराजा आसीत्‌। धर्मनिष्ठा, न्यायप्रियता, प्रजावत्सलता, दूरदर्शिता च तस्य चरित्रस्य मुख्याः आधाराः आसन्‌। तेन सः स्मरणीयः महान्‌ नृपः इति कथ्यते।