Question

थोडक्यात टीप लिहा : स्थळ कोश 
 

Hint:

टीप लिहिताना, संकल्पनेची व्याख्या, तिचे स्वरूप, महत्त्व आणि किमान एक समर्पक उदाहरण द्या. यामुळे उत्तर अधिक प्रभावी होते.

Answer 1

स्थळ कोश:
इतिहासाच्या अभ्यासात भूगोलाचे महत्त्व अनन्यसाधारण आहे. ऐतिहासिक स्थळांच्या संदर्भात माहिती देणाऱ्या कोशांना 'स्थळ कोश' असे म्हणतात.
स्वरूप आणि महत्त्व:
1. भौगोलिक माहिती: स्थळ कोशामध्ये ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या ठिकाणांची भौगोलिक माहिती दिलेली असते. यात त्या स्थळाचे स्थान, नदीकिनारा, नैसर्गिक रचना इत्यादींचा समावेश असतो.
2. ऐतिहासिक संदर्भ: एखाद्या घटनेचे स्थान निश्चित करण्यासाठी आणि त्या घटनेच्या भौगोलिक संदर्भाचे विश्लेषण करण्यासाठी स्थळ कोशाचा उपयोग होतो.
3. उदाहरणे: महानुभाव पंथाच्या संदर्भातील 'स्थानपोथी' हा ग्रंथ, जो लीळाचरित्रातील घटना ज्या-ज्या ठिकाणी घडल्या त्या ठिकाणांची नोंद करतो, हा स्थळ कोशाचा एक उत्तम नमुना आहे.
4. आधुनिक प्रयत्न: सिद्धेश्वरशास्त्री चित्राव यांनी 'प्राचीन भारतीय स्थळकोश' रचला. या कोशातून वैदिक साहित्यातील स्थळांविषयी माहिती मिळते.
थोडक्यात, स्थळ कोश हे इतिहास आणि भूगोल यांची सांगड घालून ऐतिहासिक घटनांचा अधिक सखोल अभ्यास करण्यास मदत करतात.