Comprehension
पद्यांशं पठित्वा निर्दिष्टाः कृतीः कुरुत।
निन्दन्तु नीतिनिपुणा यदि वा स्तुवन्तु
लक्ष्मीः समाविशतु गच्छतु वा यथेष्टम्।
अद्यैव वा मरणमस्तु युगान्तरे वा
न्याय्यात्पथः प्रविचलन्ति पदं न धीराः ॥
अयं न भक्तो न च पूजको वा
घण्टां स्वयं नादयते तथापि ।
धनं जनेभ्यः किल याचतेऽयम्
न याचको वा न च निर्धनो वा ॥
यत्र विद्वज्जनो नास्ति श्लाघ्यस्तत्राल्पधीरपि ।
निरस्तपादपे देशे एरण्डोऽपि द्रुमायते ॥
Question: 1
पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत ।
न्याय्यात्पथः के न विचलन्ति ?
पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत ।
न्याय्यात्पथः के न विचलन्ति ?
Show Hint
पद्यांशेषु (In verses), प्रत्येकं श्लोकस्य भावार्थं (gist) अवगच्छन्तु। प्रथमे श्लोके 'सुभाषितम्' (wise saying), द्वितीये 'प्रहेलिका' (riddle), तृतीये च 'अन्योक्तिः' (allegory) अस्ति। व्याकरण-प्रश्नाः (सन्धिः, विभक्तिः, विशेषणम्) पद्येषु अपि तथैव भवन्ति यथा गद्येषु। (Understand the gist of each verse. The first is a wise saying, the second a riddle, and the third an allegory. Grammar questions are the same as in prose.)
Updated On: Nov 17, 2025
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
प्रथमपद्यस्य (of the first verse) अन्तिमपङ्क्तौ (in the last line) उत्तरं स्पष्टम् अस्ति - "न्याय्यात्पथः प्रविचलन्ति पदं न धीराः"। (The steadfast do not deviate from the path of justice.)
Was this answer helpful?
0
0
Question: 2
विशेषण-विशेष्ययोः मेलनं कुरुत ।
विशेषण-विशेष्ययोः मेलनं कुरुत ।
Show Hint
पद्यांशेषु (In verses), प्रत्येकं श्लोकस्य भावार्थं (gist) अवगच्छन्तु। प्रथमे श्लोके 'सुभाषितम्' (wise saying), द्वितीये 'प्रहेलिका' (riddle), तृतीये च 'अन्योक्तिः' (allegory) अस्ति। व्याकरण-प्रश्नाः (सन्धिः, विभक्तिः, विशेषणम्) पद्येषु अपि तथैव भवन्ति यथा गद्येषु। (Understand the gist of each verse. The first is a wise saying, the second a riddle, and the third an allegory. Grammar questions are the same as in prose.)
Updated On: Nov 17, 2025
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
- (1) निरस्तपादपे देशे: 'निरस्तपादपे' (वृक्षरहिते - without trees) इति 'देशे' (in the land) इत्यस्य विशेषणम् अस्ति। उभौ सप्तमी-विभक्तौ स्तः।
- (2) श्लाघ्यः अल्पधीः: 'श्लाघ्यः' (प्रशंसनीयः - praiseworthy) इति 'अल्पधीः' (a person of little intellect) इत्यस्य विशेषणम् अस्ति। (श्लाघ्यस्तत्राल्पधीरपि = श्लाघ्यः + तत्र + अल्पधीः + अपि)। उभौ प्रथमा-विभक्तौ स्तः।
Was this answer helpful?
0
0
Question: 3
जालरेखाचित्रं पूरयत।
\(\hspace{2.5cm}\) लोकयानवाहकः
\(\hspace{2cm}\)$\swarrow$ \(\hspace{2cm}\) $\searrow$
न \(\underline{\hspace{3cm}}\) \(\hspace{1cm}\) न \(\underline{\hspace{3cm}}\)
जालरेखाचित्रं पूरयत।
\(\hspace{2.5cm}\) लोकयानवाहकः
\(\hspace{2cm}\)$\swarrow$ \(\hspace{2cm}\) $\searrow$
न \(\underline{\hspace{3cm}}\) \(\hspace{1cm}\) न \(\underline{\hspace{3cm}}\)
Show Hint
पद्यांशेषु (In verses), प्रत्येकं श्लोकस्य भावार्थं (gist) अवगच्छन्तु। प्रथमे श्लोके 'सुभाषितम्' (wise saying), द्वितीये 'प्रहेलिका' (riddle), तृतीये च 'अन्योक्तिः' (allegory) अस्ति। व्याकरण-प्रश्नाः (सन्धिः, विभक्तिः, विशेषणम्) पद्येषु अपि तथैव भवन्ति यथा गद्येषु। (Understand the gist of each verse. The first is a wise saying, the second a riddle, and the third an allegory. Grammar questions are the same as in prose.)
Updated On: Nov 17, 2025
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
द्वितीयं पद्यं (The second verse) 'लोकयानवाहकस्य' (bus conductor's) प्रहेलिका (riddle) अस्ति। सः घण्टां वादयति किन्तु 'न भक्तः न च पूजकः' अस्ति। सः धनं याचते किन्तु 'न याचकः न च निर्धनः' अस्ति।
Was this answer helpful?
0
0
Question: 4
पद्यांशात् 2 द्वितीया-विभक्त्यन्तपदे लिखत।
पद्यांशात् 2 द्वितीया-विभक्त्यन्तपदे लिखत।
Show Hint
पद्यांशेषु (In verses), प्रत्येकं श्लोकस्य भावार्थं (gist) अवगच्छन्तु। प्रथमे श्लोके 'सुभाषितम्' (wise saying), द्वितीये 'प्रहेलिका' (riddle), तृतीये च 'अन्योक्तिः' (allegory) अस्ति। व्याकरण-प्रश्नाः (सन्धिः, विभक्तिः, विशेषणम्) पद्येषु अपि तथैव भवन्ति यथा गद्येषु। (Understand the gist of each verse. The first is a wise saying, the second a riddle, and the third an allegory. Grammar questions are the same as in prose.)
Updated On: Nov 17, 2025
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
द्वितीया विभक्तिः (Accusative case) कर्मकारके (object of the action) प्रयुज्यते।
\[\begin{array}{rl} \bullet & \text{'पदं' (step) - 'प्रविचलन्ति' (deviate) इत्यस्य कर्म।} \\ \bullet & \text{'घण्टां' (bell) - 'नादयते' (rings) इत्यस्य कर्म।} \\ \bullet & \text{'धनं' (money) - 'याचते' (asks for) इत्यस्य कर्म।} \\ \end{array}\]
\[\begin{array}{rl} \bullet & \text{'पदं' (step) - 'प्रविचलन्ति' (deviate) इत्यस्य कर्म।} \\ \bullet & \text{'घण्टां' (bell) - 'नादयते' (rings) इत्यस्य कर्म।} \\ \bullet & \text{'धनं' (money) - 'याचते' (asks for) इत्यस्य कर्म।} \\ \end{array}\]
Was this answer helpful?
0
0
Question: 5
पूर्वपदं लिखत ।
(1) अद्यैव = \(\underline{\hspace{1cm}}\) + एव ।
(2) याचतेऽयम् = \(\underline{\hspace{1cm}}\) + अयम् ।
पूर्वपदं लिखत ।
(1) अद्यैव = \(\underline{\hspace{1cm}}\) + एव ।
(2) याचतेऽयम् = \(\underline{\hspace{1cm}}\) + अयम् ।
Show Hint
पद्यांशेषु (In verses), प्रत्येकं श्लोकस्य भावार्थं (gist) अवगच्छन्तु। प्रथमे श्लोके 'सुभाषितम्' (wise saying), द्वितीये 'प्रहेलिका' (riddle), तृतीये च 'अन्योक्तिः' (allegory) अस्ति। व्याकरण-प्रश्नाः (सन्धिः, विभक्तिः, विशेषणम्) पद्येषु अपि तथैव भवन्ति यथा गद्येषु। (Understand the gist of each verse. The first is a wise saying, the second a riddle, and the third an allegory. Grammar questions are the same as in prose.)
Updated On: Nov 17, 2025
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
\[\begin{array}{rl} \bullet & \text{(1) अद्य + एव = अद्यैव: अत्र वृद्धिसन्धिः (Vṛddhi Sandhi) अस्ति (अ + ए = ऐ)।} \\ \bullet & \text{(2) याचते + अयम् = याचतेऽयम्: अत्र पूर्वरूपसन्धिः (Pūrvarūpa Sandhi) अस्ति (ए + अ $\rightarrow$ एऽ)।} \\ \end{array}\]
Was this answer helpful?
0
0
Top Maharashtra Class X Board Questions
- Pick out the infinitive from the following sentence :
He was asking to go for the concert. - Identify the type of the sentence:
Get out and wait in the yard. - Arrange the following words in alphabetical order:
inventions, inequality, indisputable, interactions - Complete the word chain of nouns:
Podium, m .........., .........., .........., .......... - Punctuate the following sentence:
can you cook
View More Questions