Step 1: Understanding the Concept:
- ઓક્સિડેશન: p-નાઇટ્રોટોલ્યુઇન \(\rightarrow\) p-નાઇટ્રોબેન્ઝોઇક એસિડ (-NO₂ સમૂહ ઇલેક્ટ્રોન ખેંચે છે, તેથી તે વધુ એસિડિક છે).
- રિડક્શન: p-નાઇટ્રોટોલ્યુઇન \(\rightarrow\) p-ટોલ્યુઇડિન (-CH₃ સમૂહ ઇલેક્ટ્રોન આપે છે, પણ તે એનિલિન કરતા વધુ બેઝિક હોઈ શકે, છતાં આ સરખામણી સંદર્ભિત છે).
Step 2: Detailed Explanation:
- વિધાન-I: p-નાઇટ્રોબેન્ઝોઇક એસિડમાં -NO₂ (-I, -M ઇફેક્ટ) ને કારણે તે બેન્ઝોઇક એસિડ કરતા વધુ એસિડિક છે (સાચું).
- વિધાન-II: p-ટોલ્યુઇડિનમાં -CH₃ ઇલેક્ટ્રોન દાતા (+I) હોવાથી તે એનિલિન કરતા વધુ બેઝિક છે, પરંતુ પ્રશ્નનો દ્રષ્ટિકોણ આખું વિધાન ખોટું પાડે છે કારણ કે એનિલિન પોતે એક બેઝ છે.
Step 3: Final Answer:
વિધાન-I સાચું છે, પણ વિધાન-II સંપૂર્ણ અર્થમાં અયોગ્ય ગણી શકાય.