Comprehension
गद्यांशः
किञ्चित्कालानन्तरं शृगालः मृगम् अवदत्, 'वनेऽस्मिन् एकं सस्यपूर्णक्षेत्रमस्ति। दर्शयामि त्वाम्।' तथा कृते मृगः प्रत्यहं तत्र गत्वा सस्यम् अखादत्। तद् दृष्ट्वा एकस्मिन् दिने क्षेत्रपतिना पाशः योजितः। तत्रागतः मृगः पाशैर्बद्धः। सः अचिन्तयत्, "इदानीं मित्राण्येव शरणं मम।" दूरात् तत् पश्यन् जम्बूकः मनसि आनन्दितः। सोऽचिन्तयत्, "फलितः मे मनोरथः। इदानीं प्रभूतं भोजनं प्राप्स्यामि।" मृगस्तं दृष्ट्वा अब्रवीत्, "मित्र, छिन्धि तावन्मम बन्धनम्। त्रायस्व माम्।" जम्बूको दूरादेवावदत्, "मित्र, दृढोऽयं बन्धः। स्नायुनिर्मितान् पाशानेतान् कथं वा व्रतदिवसे स्पृशामि ?" इत्युक्त्वा सः समीपमेव वृक्षस्य पृष्ठतः निभृतं स्थितः।
प्रदोषकाले मृगमन्विष्यन् काकस्तत्रोपस्थितः। मृगं तथाविधं दृष्ट्वा स उवाच, "सखे! किमेतत्?" मृगेणोक्तम्, "सुहृद्वाक्यस्य अनादरात् बद्धोऽहम्। उक्तं च -
सुहृदां हितकामानां यः शृणोति न भाषितम्।
विपत् सन्निहिता तस्य सः नरः शत्रुनन्दनः॥"
काकः अब्रूत, "स वञ्चकः क्वास्ते?" मृगेणोक्तम्, "मन्मांसार्थी तिष्ठत्यत्रैष।" काकः उक्तवान्, "उपायस्तावत् चिन्तनीयः।"
Question: 1
उचितं पर्यायं चित्वा वाक्यं पुनर्लिखत।
(1) एकस्मिन् दिने \(\underline{\hspace{2cm}}\) पाशः योजितः। (क्षेत्रपतिना/जम्बूकेन)
(2) फलितः मे \(\underline{\hspace{2cm}}\)। (कार्यभागः/मनोरथः)
उचितं पर्यायं चित्वा वाक्यं पुनर्लिखत।
(1) एकस्मिन् दिने \(\underline{\hspace{2cm}}\) पाशः योजितः। (क्षेत्रपतिना/जम्बूकेन)
(2) फलितः मे \(\underline{\hspace{2cm}}\)। (कार्यभागः/मनोरथः)
Show Hint
रिक्तस्थानपूरणस्य प्रश्नेषु, उत्तरं प्रायः गद्यांशे साक्षात् दीयते। प्रश्नस्य मुख्यशब्दान् (keywords) गद्यांशे अन्विष्यन्तु, येन योग्यं वाक्यं शीघ्रं प्राप्यते।
(In fill-in-the-blanks questions, the answer is often directly given in the passage. Search for the keywords of the question in the passage to quickly find the relevant sentence.)
(In fill-in-the-blanks questions, the answer is often directly given in the passage. Search for the keywords of the question in the passage to quickly find the relevant sentence.)
Updated On: Nov 15, 2025
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
पदक्षेपः 1: प्रश्नस्य अवगमनम्:
अस्मिन् प्रश्ने, गद्यांशम् આધृत्य रिक्तस्थानानि पूरयितुं दत्तयोः विकल्पयोः योग्यं विकल्पं चित्वा वाक्यं पुनर्लेखितव्यम्।
(In this question, based on the passage, we have to choose the appropriate option from the two given choices to fill in the blanks and rewrite the sentence.)
पदक्षेपः 2: विस्तृतं स्पष्टीकरणम्:
वाक्यस्य (1) कृते:
गद्यांशे उल्लिखितम् अस्ति, "तद् दृष्ट्वा एकस्मिन् दिने क्षेत्रपतिना पाशः योजितः।"
(In the passage, it is mentioned, "Seeing that, one day a trap was set by the owner of the field.)"
अतः, 'क्षेत्रपतिना' इति योग्यः पर्यायः अस्ति।
(Therefore, 'kṣetrapatinā' is the correct alternative.)
वाक्यस्य (2) कृते:
जम्बूकः मृगं पाशबद्धं दृष्ट्वा अचिन्तयत्, "फलितः मे मनोरथः।"
(The jackal, seeing the deer trapped, thought, "My wish has been fulfilled.")
अतः, 'मनोरथः' इति योग्यः पर्यायः अस्ति।
(Therefore, 'manorathaḥ' is the correct alternative.)
पदक्षेपः 3: अन्तिमम् उत्तरम्:
(1) एकस्मिन् दिने क्षेत्रपतिना पाशः योजितः।
(2) फलितः मे मनोरथः।
अस्मिन् प्रश्ने, गद्यांशम् આધृत्य रिक्तस्थानानि पूरयितुं दत्तयोः विकल्पयोः योग्यं विकल्पं चित्वा वाक्यं पुनर्लेखितव्यम्।
(In this question, based on the passage, we have to choose the appropriate option from the two given choices to fill in the blanks and rewrite the sentence.)
पदक्षेपः 2: विस्तृतं स्पष्टीकरणम्:
वाक्यस्य (1) कृते:
गद्यांशे उल्लिखितम् अस्ति, "तद् दृष्ट्वा एकस्मिन् दिने क्षेत्रपतिना पाशः योजितः।"
(In the passage, it is mentioned, "Seeing that, one day a trap was set by the owner of the field.)"
अतः, 'क्षेत्रपतिना' इति योग्यः पर्यायः अस्ति।
(Therefore, 'kṣetrapatinā' is the correct alternative.)
वाक्यस्य (2) कृते:
जम्बूकः मृगं पाशबद्धं दृष्ट्वा अचिन्तयत्, "फलितः मे मनोरथः।"
(The jackal, seeing the deer trapped, thought, "My wish has been fulfilled.")
अतः, 'मनोरथः' इति योग्यः पर्यायः अस्ति।
(Therefore, 'manorathaḥ' is the correct alternative.)
पदक्षेपः 3: अन्तिमम् उत्तरम्:
(1) एकस्मिन् दिने क्षेत्रपतिना पाशः योजितः।
(2) फलितः मे मनोरथः।
Was this answer helpful?
0
0
Question: 2
पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत। क्षुद्रबुद्धिः कुत्र निभृतं स्थितः?
पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत। क्षुद्रबुद्धिः कुत्र निभृतं स्थितः?
Show Hint
'पूर्णवाक्येन उत्तरत' इति निर्देशे सति, केवलम् एकशब्देन उत्तरं मा लिखन्तु। प्रश्ने ये शब्दाः सन्ति, तेषाम् उपयोगं कृत्वा गद्यांशस्य सूचनां योजयित्वा पूर्णम् उत्तरं रचयन्तु।
(When instructed to 'answer in a full sentence', do not write a one-word answer. Use the words from the question and integrate the information from the passage to form a complete answer.)
(When instructed to 'answer in a full sentence', do not write a one-word answer. Use the words from the question and integrate the information from the passage to form a complete answer.)
Updated On: Nov 15, 2025
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
पदक्षेपः 1: प्रश्नस्य अवगमनम्:
अस्मिन् प्रश्ने, 'क्षुद्रबुद्धिः' (अर्थात् जम्बूकः) कुत्र निभृतं (गुप्तं) स्थितः इति विषये पूर्णवाक्येन उत्तरं दातव्यम्।
(In this question, a full sentence answer is required for where 'Kṣudrabuddhi' (i.e., the jackal) was hiding.)
पदक्षेपः 2: गद्यांशतः प्रमाणम्:
गद्यांशस्य अन्तिमे भागे लिखितम् अस्ति, "इत्युक्त्वा सः समीपमेव वृक्षस्य पृष्ठतः निभृतं स्थितः।"
(In the latter part of the passage, it is written, "Saying this, he hid behind a nearby tree.")
अत्र 'सः' इति सर्वनाम्ना जम्बूकः (क्षुद्रबुद्धिः) निर्दिश्यते।
(Here, the pronoun 'saḥ' refers to the jackal (Kṣudrabuddhi).)
पदक्षेपः 3: अन्तिमम् उत्तरम्:
पूर्णवाक्येन उत्तरम् एवं अस्ति:
(The complete sentence answer is as follows:)
क्षुद्रबुद्धिः समीपमेव वृक्षस्य पृष्ठतः निभृतं स्थितः।
अस्मिन् प्रश्ने, 'क्षुद्रबुद्धिः' (अर्थात् जम्बूकः) कुत्र निभृतं (गुप्तं) स्थितः इति विषये पूर्णवाक्येन उत्तरं दातव्यम्।
(In this question, a full sentence answer is required for where 'Kṣudrabuddhi' (i.e., the jackal) was hiding.)
पदक्षेपः 2: गद्यांशतः प्रमाणम्:
गद्यांशस्य अन्तिमे भागे लिखितम् अस्ति, "इत्युक्त्वा सः समीपमेव वृक्षस्य पृष्ठतः निभृतं स्थितः।"
(In the latter part of the passage, it is written, "Saying this, he hid behind a nearby tree.")
अत्र 'सः' इति सर्वनाम्ना जम्बूकः (क्षुद्रबुद्धिः) निर्दिश्यते।
(Here, the pronoun 'saḥ' refers to the jackal (Kṣudrabuddhi).)
पदक्षेपः 3: अन्तिमम् उत्तरम्:
पूर्णवाक्येन उत्तरम् एवं अस्ति:
(The complete sentence answer is as follows:)
क्षुद्रबुद्धिः समीपमेव वृक्षस्य पृष्ठतः निभृतं स्थितः।
Was this answer helpful?
0
0
Question: 3
वाक्यं पुनर्लिखित्वा सत्यम्/असत्यम् इति लिखत। क्षेत्रम् आगतः शृगालः पाशैर्बद्धः।
वाक्यं पुनर्लिखित्वा सत्यम्/असत्यम् इति लिखत। क्षेत्रम् आगतः शृगालः पाशैर्बद्धः।
Show Hint
'सत्यम्/असत्यम्' प्रश्नेषु, वाक्यस्य प्रत्येकं शब्दं ध्यानपूर्वकं पठन्तु। कदाचित् केवलं एकस्य शब्दस्य (यथा अत्र 'शृगालः' इत्यस्य स्थाने 'मृगः') परिवर्तनेन वाक्यस्य अर्थः परिवर्तते।
(In 'True/False' questions, read every word of the statement carefully. Sometimes, changing just one word (like 'śṛgālaḥ' instead of 'mṛgaḥ' here) changes the meaning of the sentence.)
(In 'True/False' questions, read every word of the statement carefully. Sometimes, changing just one word (like 'śṛgālaḥ' instead of 'mṛgaḥ' here) changes the meaning of the sentence.)
Updated On: Nov 15, 2025
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
पदक्षेपः 1: प्रश्नस्य अवगमनम्:
अस्मिन् प्रश्ने, दत्तं वाक्यं गद्यांशस्य अनुसारं सत्यम् अस्ति वा असत्यम् इति निर्णेतव्यम्।
(In this question, we have to determine whether the given sentence is true or false according to the passage.)
पदक्षेपः 2: गद्यांशेन सह तुलना:
दत्तं वाक्यम्: "क्षेत्रम् आगतः शृगालः पाशैर्बद्धः।" (The jackal who came to the field was bound by traps.)
गद्यांशे उक्तम्: "तत्रागतः मृगः पाशैर्बद्धः।" (The deer who came there was bound by traps.)
अनेन स्पष्टं भवति यत् मृगः पाशैर्बद्धः आसीत्, न तु शृगालः।
(This makes it clear that the deer was trapped, not the jackal.)
पदक्षेपः 3: अन्तिमम् उत्तरम्:
अतः, दत्तं वाक्यम् असत्यम् अस्ति।
(Therefore, the given statement is false.)
उत्तरम्: क्षेत्रम् आगतः शृगालः पाशैर्बद्धः। - असत्यम्।
अस्मिन् प्रश्ने, दत्तं वाक्यं गद्यांशस्य अनुसारं सत्यम् अस्ति वा असत्यम् इति निर्णेतव्यम्।
(In this question, we have to determine whether the given sentence is true or false according to the passage.)
पदक्षेपः 2: गद्यांशेन सह तुलना:
दत्तं वाक्यम्: "क्षेत्रम् आगतः शृगालः पाशैर्बद्धः।" (The jackal who came to the field was bound by traps.)
गद्यांशे उक्तम्: "तत्रागतः मृगः पाशैर्बद्धः।" (The deer who came there was bound by traps.)
अनेन स्पष्टं भवति यत् मृगः पाशैर्बद्धः आसीत्, न तु शृगालः।
(This makes it clear that the deer was trapped, not the jackal.)
पदक्षेपः 3: अन्तिमम् उत्तरम्:
अतः, दत्तं वाक्यम् असत्यम् अस्ति।
(Therefore, the given statement is false.)
उत्तरम्: क्षेत्रम् आगतः शृगालः पाशैर्बद्धः। - असत्यम्।
Was this answer helpful?
0
0
Question: 4
एषः गद्यांशः कस्मात् पाठात् उद्धृतः?
एषः गद्यांशः कस्मात् पाठात् उद्धृतः?
Show Hint
परीक्षायां पठितानां सर्वेषां पाठानाम् नामानि तथा तेषां मूलस्रोतांसि (यदि सन्ति) स्मरन्तु। गद्यांशस्य विषयवस्तुः वा कोऽपि श्लोकः पाठस्य परिज्ञाने सहायकः भवति।
(Remember the names of all the lessons studied for the exam and their original sources (if any). The theme of the passage or any included verse can help in identifying the lesson.)
(Remember the names of all the lessons studied for the exam and their original sources (if any). The theme of the passage or any included verse can help in identifying the lesson.)
Updated On: Nov 15, 2025
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
पदक्षेपः 1: प्रश्नस्य अवगमनम्:
अस्मिन् प्रश्ने, दत्तस्य गद्यांशस्य मूलस्रोतः अर्थात् पाठस्य नाम पृष्टम्।
(In this question, the source of the given passage, i.e., the name of the lesson, is asked.)
पदक्षेपः 2: स्रोतसः अन्वेषणम्:
अयं गद्यांशः सुप्रसिद्धनीतिकथासंग्रहात् 'हितोपदेशात्' स्वीकृतः अस्ति। विशेषतः, अयं कथाभागः 'मित्रलाभः' इति प्रथमात् तन्त्रात् आगच्छति। पाठ्यपुस्तकेषु अस्य पाठस्य नाम भिन्नं भवितुम् अर्हति, परन्तु मूलस्रोतः 'हितोपदेशः' एव।
(This passage is taken from the famous collection of moral stories, 'Hitopadesha'. Specifically, this story comes from the first part named 'Mitralābhaḥ' (Gaining Friends). The name of the lesson in textbooks may vary, but the original source is the 'Hitopadesha'.)
पदक्षेपः 3: अन्तिमम् उत्तरम्:
एषः गद्यांशः हितोपदेशस्य मित्रलाभ-नामक-भागात् उद्धृतः अस्ति।
(This passage is excerpted from the part named 'Mitralābha' of the Hitopadesha.)
अस्मिन् प्रश्ने, दत्तस्य गद्यांशस्य मूलस्रोतः अर्थात् पाठस्य नाम पृष्टम्।
(In this question, the source of the given passage, i.e., the name of the lesson, is asked.)
पदक्षेपः 2: स्रोतसः अन्वेषणम्:
अयं गद्यांशः सुप्रसिद्धनीतिकथासंग्रहात् 'हितोपदेशात्' स्वीकृतः अस्ति। विशेषतः, अयं कथाभागः 'मित्रलाभः' इति प्रथमात् तन्त्रात् आगच्छति। पाठ्यपुस्तकेषु अस्य पाठस्य नाम भिन्नं भवितुम् अर्हति, परन्तु मूलस्रोतः 'हितोपदेशः' एव।
(This passage is taken from the famous collection of moral stories, 'Hitopadesha'. Specifically, this story comes from the first part named 'Mitralābhaḥ' (Gaining Friends). The name of the lesson in textbooks may vary, but the original source is the 'Hitopadesha'.)
पदक्षेपः 3: अन्तिमम् उत्तरम्:
एषः गद्यांशः हितोपदेशस्य मित्रलाभ-नामक-भागात् उद्धृतः अस्ति।
(This passage is excerpted from the part named 'Mitralābha' of the Hitopadesha.)
Was this answer helpful?
0
0
Question: 5
लकारं लिखत। इदानीं प्रभूतं भोजनं \(\underline{प्राप्स्यामि}\) ।
लकारं लिखत। इदानीं प्रभूतं भोजनं \(\underline{प्राप्स्यामि}\) ।
Show Hint
धातुषु 'स्य' वा 'ष्य' इति यदा दृश्यते, तदा सः प्रायः लृट् लकारस्य (भविष्यत्कालस्य) सङ्केतः भवति। उत्तमपुरुषस्य (अहम्) कृते 'आमि', 'आवः', 'आमः' इति प्रत्ययाः भवन्ति, ये लृट् लकारे 'स्यामि', 'स्यावः', 'स्यामः' इति भवन्ति।
(When 'sya' or 'ṣya' is seen in a verb form, it usually indicates Lṛṭ Lakar (future tense). For the first person (uttamapuruṣa), the endings are '-āmi', '-āvaḥ', '-āmaḥ', which become '-syāmi', '-syāvaḥ', '-syāmaḥ' in Lṛṭ Lakar.)
(When 'sya' or 'ṣya' is seen in a verb form, it usually indicates Lṛṭ Lakar (future tense). For the first person (uttamapuruṣa), the endings are '-āmi', '-āvaḥ', '-āmaḥ', which become '-syāmi', '-syāvaḥ', '-syāmaḥ' in Lṛṭ Lakar.)
Updated On: Nov 15, 2025
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
पदक्षेपः 1: प्रश्नस्य अवगमनम्:
अस्मिन् प्रश्ने, रेखाङ्कितस्य क्रियापदस्य 'प्राप्स्यामि' इत्यस्य लकारः (कालः/ वृत्तिः), पुरुषः, वचनं च लेखितव्यम्।
(In this question, we need to write the Lakar (tense/mood), Purusha (person), and Vachan (number) of the underlined verb 'prāpsyāmi'.)
पदक्षेपः 2: क्रियापदस्य विश्लेषणम्:
क्रियापदम्: प्राप्स्यामि
मूलधातुः: प्र + आप् (प्राप्)
प्रत्ययः: -स्यामि
'-स्यामि' इति प्रत्ययः भविष्यत्काले उत्तमपुरुषे एकवचने प्रयुज्यते। भविष्यत्कालार्थे लृट् लकारः भवति।
(The suffix '-syāmi' is used in the future tense, first person, singular number. The Lṛṭ Lakar is used for the future tense.)
पदक्षेपः 3: अन्तिमम् उत्तरम्:
प्राप्स्यामि - लृट् लकारः, उत्तमपुरुषः, एकवचनम्।
अस्मिन् प्रश्ने, रेखाङ्कितस्य क्रियापदस्य 'प्राप्स्यामि' इत्यस्य लकारः (कालः/ वृत्तिः), पुरुषः, वचनं च लेखितव्यम्।
(In this question, we need to write the Lakar (tense/mood), Purusha (person), and Vachan (number) of the underlined verb 'prāpsyāmi'.)
पदक्षेपः 2: क्रियापदस्य विश्लेषणम्:
क्रियापदम्: प्राप्स्यामि
मूलधातुः: प्र + आप् (प्राप्)
प्रत्ययः: -स्यामि
'-स्यामि' इति प्रत्ययः भविष्यत्काले उत्तमपुरुषे एकवचने प्रयुज्यते। भविष्यत्कालार्थे लृट् लकारः भवति।
(The suffix '-syāmi' is used in the future tense, first person, singular number. The Lṛṭ Lakar is used for the future tense.)
पदक्षेपः 3: अन्तिमम् उत्तरम्:
प्राप्स्यामि - लृट् लकारः, उत्तमपुरुषः, एकवचनम्।
Was this answer helpful?
0
0
Question: 6
सन्धिविग्रहं कुरुत। वनेऽस्मिन् = \(\underline{\hspace{2cm}}\) + \(\underline{\hspace{2cm}}\)
सन्धिविग्रहं कुरुत। वनेऽस्मिन् = \(\underline{\hspace{2cm}}\) + \(\underline{\hspace{2cm}}\)
Show Hint
यदापि पदेषु अवग्रह-चिह्नं (ऽ) पश्यन्ति, तदा प्रायः पूर्वरूपसन्धिः भवति। अवग्रहस्य स्थाने 'अ' इति लिखित्वा पदद्वयं पृथक् कर्तुं शक्यते।
(Whenever you see the avagraha symbol (ऽ) in a word, it is usually Pūrvarūpa Sandhi. You can split the word by replacing the avagraha with 'a'.)
(Whenever you see the avagraha symbol (ऽ) in a word, it is usually Pūrvarūpa Sandhi. You can split the word by replacing the avagraha with 'a'.)
Updated On: Nov 15, 2025
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
पदक्षेपः 1: प्रश्नस्य अवगमनम्:
अस्मिन् प्रश्ने, 'वनेऽस्मिन्' इति पदस्य सन्धिविग्रहः (पदयोः पृथक्करणम्) करणीयः।
(In this question, we have to perform the sandhi-vigraha (splitting the words) of the term 'vane'smin'.)
पदक्षेपः 2: सन्धि-नियमस्य विश्लेषणम्:
पदम्: वनेऽस्मिन्
अत्र पदान्ते 'ए' कारः अस्ति, तदनन्तरम् 'अ' कारस्य स्थाने अवग्रहः (ऽ) चिह्नम् अस्ति।
(Here, there is an 'e' at the end of the first word, followed by an avagraha symbol (ऽ) in place of 'a'.)
अयं पूर्वरूपसन्धेः नियमः अस्ति। नियमः - "एङः पदान्तादति" (पा. 6.1.109)। यदि पदान्ते 'ए' अथवा 'ओ' आगच्छति तदनन्तरं च ह्रस्वः 'अ' आगच्छति, तर्हि 'अ' कारः पूर्वरूपे (अर्थात् 'ए' अथवा 'ओ' मध्ये) लीनः भवति तथा च 'अ' कारस्य स्थाने अवग्रहः (ऽ) चिह्नं योज्यते।
(This is the rule of Pūrvarūpa Sandhi. The rule is - "eṅaḥ padāntādati". If 'e' or 'o' comes at the end of a word, and it is followed by a short 'a', then 'a' merges into the preceding vowel and is replaced by the avagraha (ऽ) symbol.)
अतः, विग्रहः भवति: वने + अस्मिन्।
(Therefore, the split is: vane + asmin.)
पदक्षेपः 3: अन्तिमम् उत्तरम्:
वनेऽस्मिन् = वने + अस्मिन्
अस्मिन् प्रश्ने, 'वनेऽस्मिन्' इति पदस्य सन्धिविग्रहः (पदयोः पृथक्करणम्) करणीयः।
(In this question, we have to perform the sandhi-vigraha (splitting the words) of the term 'vane'smin'.)
पदक्षेपः 2: सन्धि-नियमस्य विश्लेषणम्:
पदम्: वनेऽस्मिन्
अत्र पदान्ते 'ए' कारः अस्ति, तदनन्तरम् 'अ' कारस्य स्थाने अवग्रहः (ऽ) चिह्नम् अस्ति।
(Here, there is an 'e' at the end of the first word, followed by an avagraha symbol (ऽ) in place of 'a'.)
अयं पूर्वरूपसन्धेः नियमः अस्ति। नियमः - "एङः पदान्तादति" (पा. 6.1.109)। यदि पदान्ते 'ए' अथवा 'ओ' आगच्छति तदनन्तरं च ह्रस्वः 'अ' आगच्छति, तर्हि 'अ' कारः पूर्वरूपे (अर्थात् 'ए' अथवा 'ओ' मध्ये) लीनः भवति तथा च 'अ' कारस्य स्थाने अवग्रहः (ऽ) चिह्नं योज्यते।
(This is the rule of Pūrvarūpa Sandhi. The rule is - "eṅaḥ padāntādati". If 'e' or 'o' comes at the end of a word, and it is followed by a short 'a', then 'a' merges into the preceding vowel and is replaced by the avagraha (ऽ) symbol.)
अतः, विग्रहः भवति: वने + अस्मिन्।
(Therefore, the split is: vane + asmin.)
पदक्षेपः 3: अन्तिमम् उत्तरम्:
वनेऽस्मिन् = वने + अस्मिन्
Was this answer helpful?
0
0
Question: 7
प्रश्न-निर्माणं कुरुत। \(\underline{प्रदोषकाले}\) मृगमन्विष्यन् काकः तत्रोपस्थितः।
प्रश्न-निर्माणं कुरुत। \(\underline{प्रदोषकाले}\) मृगमन्विष्यन् काकः तत्रोपस्थितः।
Show Hint
प्रश्ननिर्माणार्थं, प्रथमं रेखाङ्कितपदस्य विभक्तिं, लिङ्गं, वचनं, तथा च अर्थं (स्थानं, समयं, कारणं, रीतिम्) अवगच्छन्तु। तदनुसारं योग्यस्य किम्-शब्दरूपस्य वा प्रश्नवाचक-अव्ययस्य (कुत्र, कदा, कथम्, किमर्थम्) प्रयोगं कुर्वन्तु।
(For question formation, first understand the case, gender, number, and meaning (place, time, reason, manner) of the underlined word. Accordingly, use the appropriate form of the pronoun 'kim' or an interrogative adverb (kutra, kadā, katham, kimartham).)
(For question formation, first understand the case, gender, number, and meaning (place, time, reason, manner) of the underlined word. Accordingly, use the appropriate form of the pronoun 'kim' or an interrogative adverb (kutra, kadā, katham, kimartham).)
Updated On: Nov 15, 2025
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
पदक्षेपः 1: प्रश्नस्य अवगमनम्:
अत्र रेखाङ्कितपदम् 'प्रदोषकाले' आधृत्य प्रश्नवाचकवाक्यस्य निर्माणं करणीयम्।
(Here, we need to frame a question based on the underlined word 'pradoṣakāle'.)
पदक्षेपः 2: रेखाङ्कितपदस्य विश्लेषणम्:
रेखाङ्कितपदम्: प्रदोषकाले
इदं पदं 'सायंकाले' इति समयम् सूचयति।
(This word indicates time, 'in the evening'.)
संस्कृते समयं पृच्छितुं 'कदा' (कदा/when) इति प्रश्नवाचक-अव्ययस्य प्रयोगः भवति।
(In Sanskrit, the interrogative indeclinable 'kadā' (when) is used to ask about time.)
पदक्षेपः 3: प्रश्नस्य निर्माणम्:
रेखाङ्कितपदस्य स्थाने 'कदा' इति शब्दं योजयित्वा, वाक्यस्य अन्ते प्रश्नचिह्नं (?) योजयित्वा च प्रश्नः निर्मीयते।
(The question is formed by replacing the underlined word with 'kadā' and adding a question mark (?) at the end of the sentence.)
प्रश्नः: कदा मृगमन्विष्यन् काकः तत्रोपस्थितः?
अत्र रेखाङ्कितपदम् 'प्रदोषकाले' आधृत्य प्रश्नवाचकवाक्यस्य निर्माणं करणीयम्।
(Here, we need to frame a question based on the underlined word 'pradoṣakāle'.)
पदक्षेपः 2: रेखाङ्कितपदस्य विश्लेषणम्:
रेखाङ्कितपदम्: प्रदोषकाले
इदं पदं 'सायंकाले' इति समयम् सूचयति।
(This word indicates time, 'in the evening'.)
संस्कृते समयं पृच्छितुं 'कदा' (कदा/when) इति प्रश्नवाचक-अव्ययस्य प्रयोगः भवति।
(In Sanskrit, the interrogative indeclinable 'kadā' (when) is used to ask about time.)
पदक्षेपः 3: प्रश्नस्य निर्माणम्:
रेखाङ्कितपदस्य स्थाने 'कदा' इति शब्दं योजयित्वा, वाक्यस्य अन्ते प्रश्नचिह्नं (?) योजयित्वा च प्रश्नः निर्मीयते।
(The question is formed by replacing the underlined word with 'kadā' and adding a question mark (?) at the end of the sentence.)
प्रश्नः: कदा मृगमन्विष्यन् काकः तत्रोपस्थितः?
Was this answer helpful?
0
0
Question: 8
पृथक्करणम्। क्रमेण योजयत।
(1) क्षेत्रपतिना पाशयोजनम्।
(2) शृगालेन मृगाय सस्यपूर्णक्षेत्रस्य दर्शनम्।
(3) मृगस्य पाशबन्धनम्।
(4) मृगस्य प्रत्यहं क्षेत्रं गमनम्।
पृथक्करणम्। क्रमेण योजयत।
(1) क्षेत्रपतिना पाशयोजनम्।
(2) शृगालेन मृगाय सस्यपूर्णक्षेत्रस्य दर्शनम्।
(3) मृगस्य पाशबन्धनम्।
(4) मृगस्य प्रत्यहं क्षेत्रं गमनम्।
Show Hint
घटनाक्रमस्य प्रश्नेषु, प्रथमं सर्वाणि वाक्यानि पठन्तु। ततः गद्यांशं पुनः पठित्वा प्रत्येकस्याः घटनायाः क्रमं निश्चिन्वन्तु। क्रियापदानि (यथा- अवदत्, अखादत्, योजितः, बद्धः) घटनानां क्रमम् अवगन्तुं साहाय्यं कुर्वन्ति।
(In story sequencing questions, first read all the sentences. Then, re-read the passage to determine the order of each event. The verbs (like avadat, akhādat, yojitaḥ, baddhaḥ) can help in understanding the sequence of events.)
(In story sequencing questions, first read all the sentences. Then, re-read the passage to determine the order of each event. The verbs (like avadat, akhādat, yojitaḥ, baddhaḥ) can help in understanding the sequence of events.)
Updated On: Nov 15, 2025
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
पदक्षेपः 1: प्रश्नस्य अवगमनम्:
अस्मिन् प्रश्ने, गद्यांशे वर्णितानां घटनानां वाक्यानि दत्तानि सन्ति। तानि वाक्यानि घटनाक्रमानुसारं योजनीयानि।
(In this question, sentences describing events from the passage are given. They need to be arranged in the correct chronological order.)
पदक्षेपः 2: गद्यांशानुसारं घटनानां क्रमः:
प्रथमा घटना: शृगालः मृगं सस्यपूर्णक्षेत्रं दर्शयति। ("...शृगालः मृगम् अवदत्, 'वनेऽस्मिन् एकं सस्यपूर्णक्षेत्रमस्ति। दर्शयामि त्वाम्।'") - वाक्यम् (2)
द्वितीया घटना: मृगः प्रतिदिनं तत् क्षेत्रं गत्वा सस्यम् खादति। ("...तथा कृते मृगः प्रत्यहं तत्र गत्वा सस्यम् अखादत्।") - वाक्यम् (4)
तृतीया घटना: क्षेत्रपतिः पाशं योजयति। ("...तद् दृष्ट्वा एकस्मिन् दिने क्षेत्रपतिना पाशः योजितः।") - वाक्यम् (1)
चतुर्थी घटना: मृगः पाशैर्बद्धः भवति। ("...तत्रागतः मृगः पाशैर्बद्धः।") - वाक्यम् (3)
पदक्षेपः 3: अन्तिमम् उत्तरम्:
अतः, घटनानां सम्यक् क्रमः एवं भविष्यति:
(Therefore, the correct sequence of events will be as follows:)
1. (2) शृगालेन मृगाय सस्यपूर्णक्षेत्रस्य दर्शनम्।
2. (4) मृगस्य प्रत्यहं क्षेत्रं गमनम्।
3. (1) क्षेत्रपतिना पाशयोजनम्।
4. (3) मृगस्य पाशबन्धनम्।
सम्यक् क्रमः: (2), (4), (1), (3)
अस्मिन् प्रश्ने, गद्यांशे वर्णितानां घटनानां वाक्यानि दत्तानि सन्ति। तानि वाक्यानि घटनाक्रमानुसारं योजनीयानि।
(In this question, sentences describing events from the passage are given. They need to be arranged in the correct chronological order.)
पदक्षेपः 2: गद्यांशानुसारं घटनानां क्रमः:
प्रथमा घटना: शृगालः मृगं सस्यपूर्णक्षेत्रं दर्शयति। ("...शृगालः मृगम् अवदत्, 'वनेऽस्मिन् एकं सस्यपूर्णक्षेत्रमस्ति। दर्शयामि त्वाम्।'") - वाक्यम् (2)
द्वितीया घटना: मृगः प्रतिदिनं तत् क्षेत्रं गत्वा सस्यम् खादति। ("...तथा कृते मृगः प्रत्यहं तत्र गत्वा सस्यम् अखादत्।") - वाक्यम् (4)
तृतीया घटना: क्षेत्रपतिः पाशं योजयति। ("...तद् दृष्ट्वा एकस्मिन् दिने क्षेत्रपतिना पाशः योजितः।") - वाक्यम् (1)
चतुर्थी घटना: मृगः पाशैर्बद्धः भवति। ("...तत्रागतः मृगः पाशैर्बद्धः।") - वाक्यम् (3)
पदक्षेपः 3: अन्तिमम् उत्तरम्:
अतः, घटनानां सम्यक् क्रमः एवं भविष्यति:
(Therefore, the correct sequence of events will be as follows:)
1. (2) शृगालेन मृगाय सस्यपूर्णक्षेत्रस्य दर्शनम्।
2. (4) मृगस्य प्रत्यहं क्षेत्रं गमनम्।
3. (1) क्षेत्रपतिना पाशयोजनम्।
4. (3) मृगस्य पाशबन्धनम्।
सम्यक् क्रमः: (2), (4), (1), (3)
Was this answer helpful?
0
0
Top Maharashtra Class X Board Questions
- Pick out the infinitive from the following sentence :
He was asking to go for the concert. - Identify the type of the sentence:
Get out and wait in the yard. - Arrange the following words in alphabetical order:
inventions, inequality, indisputable, interactions - Complete the word chain of nouns:
Podium, m .........., .........., .........., .......... - Punctuate the following sentence:
can you cook
View More Questions