Question

दिलेल्या घटनांमधील भौतिक व रासायनिक बदल ओळखा : 
(a) बर्फाचे पाण्यात रूपांतर होणे. 
(b) फळ पिकणे. 
(c) दुधाचे दहीत रूपांतर होणे. 
(d) पाण्याचे वाफेमध्ये रूपांतर होणे. 
(e) जठरामध्ये अन्न पचणे. 
(f) लोखंडाचा तुकडा चुंबकाकडे आकर्षित होणे. 
 

Hint:

भौतिक बदल उलट करता येतात (Reversible) पण रासायनिक बदल उलट करता येत नाहीत (Irreversible).

Answer 1

Step 1: भौतिक बदल समजून घेणे.
भौतिक बदल म्हणजे पदार्थाच्या अवस्थेत, आकारात किंवा रूपात बदल होतो पण त्याचे रासायनिक संघटन (Composition) बदलत नाही. उदा. वितळणे, वाफ होणे, आकर्षण इ.

Step 2: रासायनिक बदल समजून घेणे.
रासायनिक बदलात नवीन पदार्थ तयार होतो आणि मूळ पदार्थाचे रासायनिक संघटन कायमचे बदलते. उदा. दुधाचे दही होणे, फळ पिकणे, अन्न पचणे इ.

Step 3: प्रत्येक उदाहरणाचे विश्लेषण.
(a) बर्फाचे पाण्यात रूपांतर होणे — फक्त अवस्थेचा बदल आहे, म्हणून भौतिक बदल.
(b) फळ पिकणे — रासायनिक बदल होतो कारण नवीन द्रव्ये तयार होतात.
(c) दुधाचे दही होणे — रासायनिक बदल, कारण नवीन पदार्थ तयार होतो.
(d) पाण्याचे वाफेमध्ये रूपांतर होणे — फक्त अवस्था बदलते, म्हणून भौतिक बदल.
(e) जठरामध्ये अन्न पचणे — रासायनिक बदल, कारण अन्नाचे रूपांतर नवीन संयुगांत होते.
(f) लोखंडाचा तुकडा चुंबकाकडे आकर्षित होणे — पदार्थाचा स्वरूप बदलत नाही, म्हणून भौतिक बदल.

Step 4: निष्कर्ष.
भौतिक बदलांमध्ये पदार्थाचे स्वरूप बदलते पण संघटन बदलत नाही, तर रासायनिक बदलांमध्ये नवीन पदार्थ तयार होतो.