Question

ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ-ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ ਅਤਿਅੰਤ ਜਰੂਰੀ ਕਿਉਂ ਹੈ ?

Answer 1

ਪੜਾਅ 1: ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੀ ਮੰਗ ਸਮਝੋ:
ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਲੋਕ-ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਹਨ। ਉੱਤਰ 70 ਤੋਂ 80 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਣਾ ਹੈ।

ਪੜਾਅ 2: ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਉੱਤਰ:
ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ-ਖੇਡਾਂ ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਨਮੋਲ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ, ਫੁਰਤੀਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਮਿਲਵਰਤਣ ਅਤੇ ਖੇਡ-ਭਾਵਨਾ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਭੁੱਲਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਨਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਗੁਆਚ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਦੇਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ।

ਅੰਤਿਮ ਉੱਤਰ:
ਲੋਕ-ਖੇਡਾਂ ਸਿਹਤ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।

Answer 2

ਪੜਾਅ 1: ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੀ ਮੰਗ:
ਲੇਖ ‘ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਸਮ-ਰਿਵਾਜ’ (ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ) ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰਸਮਾਂ 70-80 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਲਿਖਣੀਆਂ ਹਨ।

ਪੜਾਅ 2: ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਉੱਤਰ:
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਦੇ ਤੀਜੇ, ਪੰਜਵੇਂ ਜਾਂ ਸੱਤਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਪੱਲੇ ਅਨਾਜ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ ਆਮ ਕਰਕੇ ਨਾਨਕੇ ਘਰ ਜੰਮਦਾ ਹੈ। ਜਣੇਪੇ ਪਿੱਛੋਂ ਦਸ ਦਿਨ ਧੂਫ਼ ਜਾਂ ਦੀਵਾ ਬਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੁੰਡਾ ਜੰਮੇ ਤਾਂ ਲਾਗੀ ਦੱਭ ਲੈ ਕੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁੜ ਜਾਂ ਪਤਾਸੇ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ‘ਪੰਜਵੀਂ ਨ੍ਹਾਉਣ’, ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ‘ਛਟੀ’ ਅਤੇ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ‘ਬਾਹਰ ਵਧਾਉਣ’ ਦੀ ਰਸਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਨਕੇ ਛੂਛਕ ਭੇਜਦੇ ਹਨ, ਪਹਿਲੀ ਲੋਹੜੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਨ ਸੰਸਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅੰਤਿਮ ਉੱਤਰ:
ਗਰਭ-ਸੰਸਕਾਰ, ਵਧਾਈਆਂ, ਗੁੜ੍ਹਤੀ, ਪੰਜਵੀਂ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਛਟੀ, ਬਾਹਰ ਵਧਾਉਣ, ਛੂਛਕ, ਲੋਹੜੀ ਅਤੇ ਮੁੰਡਨ ਜਨਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਮੁੱਖ ਰਸਮਾਂ ਹਨ।

Answer 3

ਪੜਾਅ 1: ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੀ ਮੰਗ:
ਲੇਖ ‘ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਤੇ ਤਿਉਹਾਰ’ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਮੇਲਿਆਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਮੇਲੇ ਦਾ ਨੋਟ 70-80 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਹੈ।

ਪੜਾਅ 2: ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਉੱਤਰ:
ਕੁਝ ਮੇਲੇ ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪਤਿਆਉਣ ਲਈ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮੁੱਢ-ਕਦੀਮ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ; ਮਹਿੰਜੋਦੜੋ ਅਤੇ ਹੜੱਪਾ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਜਵਾਲਾ ਜੀ, ਚਿੰਤਪੁਰਨੀ, ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਵਿਖੇ ਚੇਤਰ ਤੇ ਅੱਸੂ ਦੇ ਨਰਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ ਚੇਤਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਜਰਗ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਤਲਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪਤਿਆਉਣ ਲਈ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਟੋਭੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢ ਕੇ ਬਣਾਏ ਮਟੀਲੇ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਹੇ ਗੁਲਗੁਲੇ ਭੇਟ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਬਹਿੜੀਏ ਦਾ ਮੇਲਾ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਵਾਹਣ ਖੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਲਗੁਲੇ ਖੁਆਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅੰਤਿਮ ਉੱਤਰ:
ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਮੇਲਿਆਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੁਰਾਤਨ ਦੇਵੀ-ਪੂਜਾ ਹੈ; ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ ਸੀਤਲਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪਤਿਆਉਣ ਲਈ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।