Question

अधोलिखित-वाक्येषु रेखाङ्कितपदानाम् उचितं समस्तपदं विग्रहं वा प्रदत्तविकल्पेभ्य: चित्वा लिखत । (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्)
स एव यथोचितं व्यवहरिष्यति ।

• A. उचितम् यथा
• B. यथा उचितम्
• C. उचितम् अनतिक्रम्य
• D. उचितं क्रम्य

Hint:

‘यथोचितम्’ अव्ययीभावसमासः अस्ति । अत्र ‘यथा’ इत्यस्य अर्थः ‘अनतिक्रम्य’ इति भवति ।

Answer 1

The Correct Option is C

सोपानम् 1: समासस्य परिचयः:
रेखाङ्कितं पदम् ‘यथोचितम्’ इति अस्ति । अत्र ‘यथा’ इति अव्ययं पूर्वपदे अस्ति, तथा तत्पदार्थस्य अनतिक्रमणम् अर्थः अस्ति । अतः एषः अव्ययीभावसमासः अस्ति ।

सोपानम् 2: विग्रहस्य नियमः:
‘यथा’ इत्यस्य अर्थः ‘अनतिक्रम्य’ अर्थात् अतिक्रमणं विना इति भवति । ‘यथोचितम्’ इत्यस्य अर्थः ‘उचितम् अनतिक्रम्य’ इति, अर्थात् औचित्यं न त्यक्त्वा ।

सोपानम् 3: विकल्पपरीक्षा:
(1) ‘उचितम् यथा’ तथा (2) ‘यथा उचितम्’ इति पदानां क्रमपरिवर्तनमात्रम् अस्ति, तयोः अव्ययीभावस्य अर्थः न प्रकटितः । (3) ‘उचितम् अनतिक्रम्य’ इत्यत्र ‘यथा’ इत्यस्य अर्थः स्पष्टः अस्ति । (4) ‘उचितं क्रम्य’ इत्यस्य अर्थः अशुद्धः अस्ति ।

अन्तिमं समाधानम्:
सम्यक् उत्तरम् (3) ‘उचितम् अनतिक्रम्य’ इति अस्ति ।