Comprehension
वेदम् अनूच्य आचार्योऽन्तेवासिनम् अनुशास्ति । सत्यं वद । धर्मं चर । स्वाध्यायान्मा प्रमद: । आचार्याय प्रियं धनम् आहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सी: । सत्यान्न प्रमदितव्यम् । धर्मान्न प्रमदितव्यम् । कुशलान्न प्रमदितव्यम् । भूत्यै न प्रमदितव्यम् । स्वाध्याय-प्रवचनाभ्यां न प्रमदितव्यम् । देवपितृ-कार्याभ्यां न प्रमदितव्यम् । मातृदेवो भव । पितृदेवो भव । आचार्यदेवो भव । अतिथिदेवो भव ।
Question: 1
एकपदेन उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) / Answer in one word : (Only two questions)
(i) आचार्य: कम् अनुशास्ति ?
(ii) कं चर ?
(iii) कस्मात् मा प्रमद: ?
एकपदेन उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) / Answer in one word : (Only two questions)
(i) आचार्य: कम् अनुशास्ति ?
(ii) कं चर ?
(iii) कस्मात् मा प्रमद: ?
Show Hint
प्रत्येकं प्रश्नस्य समानपङ्क्तिं गद्यांशे पश्यत । तस्मात् एकं पदम् उत्तररूपेण लिखत ।
Updated On: Oct 19, 2026
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
सोपानम् 1: गद्यांशस्य पङ्क्तिपरिचयः:
गद्यांशे प्रथमं वाक्यम् अस्ति वेदम् अनूच्य आचार्योऽन्तेवासिनम् अनुशास्ति ।
तदनन्तरं सत्यं वद, धर्मं चर, स्वाध्यायान्मा प्रमदः इति उपदेशाः सन्ति ।
सोपानम् 2: प्रश्नानां क्रमशः उत्तराणि:
(i) आचार्यः कम् अनुशास्ति ? गद्यांशे आचार्योऽन्तेवासिनम् अनुशास्ति इति अस्ति । उत्तरम् अन्तेवासिनम् ।
(ii) कं चर ? धर्मं चर इति पङ्क्तिः अस्ति । उत्तरम् धर्मम् ।
(iii) कस्मात् मा प्रमदः ? स्वाध्यायान्मा प्रमदः इति पङ्क्तिः अस्ति । उत्तरम् स्वाध्यायात् ।
अन्तिमं समाधानम्:
(i) अन्तेवासिनम् (ii) धर्मम् (iii) स्वाध्यायात् । प्रश्नानां मध्ये केवलं द्वयोः उत्तरं लेखनीयम् ।
गद्यांशे प्रथमं वाक्यम् अस्ति वेदम् अनूच्य आचार्योऽन्तेवासिनम् अनुशास्ति ।
तदनन्तरं सत्यं वद, धर्मं चर, स्वाध्यायान्मा प्रमदः इति उपदेशाः सन्ति ।
सोपानम् 2: प्रश्नानां क्रमशः उत्तराणि:
(i) आचार्यः कम् अनुशास्ति ? गद्यांशे आचार्योऽन्तेवासिनम् अनुशास्ति इति अस्ति । उत्तरम् अन्तेवासिनम् ।
(ii) कं चर ? धर्मं चर इति पङ्क्तिः अस्ति । उत्तरम् धर्मम् ।
(iii) कस्मात् मा प्रमदः ? स्वाध्यायान्मा प्रमदः इति पङ्क्तिः अस्ति । उत्तरम् स्वाध्यायात् ।
अन्तिमं समाधानम्:
(i) अन्तेवासिनम् (ii) धर्मम् (iii) स्वाध्यायात् । प्रश्नानां मध्ये केवलं द्वयोः उत्तरं लेखनीयम् ।
Was this answer helpful?
0
0
Question: 2
पूर्णवाक्येन उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) / Answer in a complete sentence : (Only two questions)
(i) कम् अनूच्य आचार्य: अन्तेवासिनम् अनुशास्ति ?
(ii) आचार्याय किम् आहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सी: ?
(iii) अतिथि: क: भवति ?
पूर्णवाक्येन उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) / Answer in a complete sentence : (Only two questions)
(i) कम् अनूच्य आचार्य: अन्तेवासिनम् अनुशास्ति ?
(ii) आचार्याय किम् आहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सी: ?
(iii) अतिथि: क: भवति ?
Show Hint
गद्यांशस्य समानपङ्क्तिं गृहीत्वा पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत ।
Updated On: Oct 19, 2026
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
सोपानम् 1: प्रश्नस्य अपेक्षा:
पूर्णवाक्येन उत्तरं लेखनीयम् इति निर्देशः अस्ति ।
अतः प्रश्नपदं गद्यांशस्य पदेन स्थापयित्वा सम्पूर्णं वाक्यं लिखितव्यम् ।
सोपानम् 2: प्रश्नानां क्रमशः उत्तराणि:
(i) गद्यांशे प्रथमं वाक्यम् अस्ति वेदम् अनूच्य आचार्योऽन्तेवासिनम् अनुशास्ति । अतः उत्तरम् आचार्यः वेदम् अनूच्य अन्तेवासिनम् अनुशास्ति ।
(ii) गद्यांशे अस्ति आचार्याय प्रियं धनम् आहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः । अतः उत्तरम् आचार्याय प्रियं धनम् आहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः ।
(iii) गद्यांशे अस्ति अतिथिदेवो भव । अतः उत्तरम् अतिथिः देवः भवति ।
अन्तिमं समाधानम्:
(i) आचार्यः वेदम् अनूच्य अन्तेवासिनम् अनुशास्ति । (ii) आचार्याय प्रियं धनम् आहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः । (iii) अतिथिः देवः भवति । केवलं द्वयोः प्रश्नयोः उत्तरं देयम् ।
पूर्णवाक्येन उत्तरं लेखनीयम् इति निर्देशः अस्ति ।
अतः प्रश्नपदं गद्यांशस्य पदेन स्थापयित्वा सम्पूर्णं वाक्यं लिखितव्यम् ।
सोपानम् 2: प्रश्नानां क्रमशः उत्तराणि:
(i) गद्यांशे प्रथमं वाक्यम् अस्ति वेदम् अनूच्य आचार्योऽन्तेवासिनम् अनुशास्ति । अतः उत्तरम् आचार्यः वेदम् अनूच्य अन्तेवासिनम् अनुशास्ति ।
(ii) गद्यांशे अस्ति आचार्याय प्रियं धनम् आहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः । अतः उत्तरम् आचार्याय प्रियं धनम् आहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः ।
(iii) गद्यांशे अस्ति अतिथिदेवो भव । अतः उत्तरम् अतिथिः देवः भवति ।
अन्तिमं समाधानम्:
(i) आचार्यः वेदम् अनूच्य अन्तेवासिनम् अनुशास्ति । (ii) आचार्याय प्रियं धनम् आहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः । (iii) अतिथिः देवः भवति । केवलं द्वयोः प्रश्नयोः उत्तरं देयम् ।
Was this answer helpful?
0
0
Question: 3
यथानिर्देशम् उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) / Answer as directed : (Only two questions)
(i) 'शिष्यम्' इति पदस्य पर्यायपदं किं प्रयुक्तम् ?
(ii) 'आचार्य:' इति कर्तृपदस्य क्रियापदं किम् ?
(iii) 'धनम्' इति पदस्य विशेषणपदं किं प्रयुक्तम् ?
यथानिर्देशम् उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) / Answer as directed : (Only two questions)
(i) 'शिष्यम्' इति पदस्य पर्यायपदं किं प्रयुक्तम् ?
(ii) 'आचार्य:' इति कर्तृपदस्य क्रियापदं किम् ?
(iii) 'धनम्' इति पदस्य विशेषणपदं किं प्रयुक्तम् ?
Show Hint
गद्यांशस्य प्रथमं वाक्यं ‘आचार्योऽन्तेवासिनम् अनुशास्ति’ पठत, तथा ‘प्रियं धनम्’ इति अंशं पश्यत ।
Updated On: Oct 19, 2026
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
सोपानम् 1: प्रश्नस्य निर्देशः:
अत्र गद्यांशं पठित्वा पदानां पर्यायपदं, क्रियापदं, विशेषणपदं च चेतव्यम् । केवलं प्रश्नद्वयम् उत्तरणीयम्, तथापि त्रयाणाम् अपि उत्तराणि अधः दत्तानि सन्ति ।
सोपानम् 2: (i) पर्यायपदम्:
गद्यांशे प्रथमे वाक्ये ‘आचार्योऽन्तेवासिनम् अनुशास्ति’ इति लिखितम् अस्ति । अत्र ‘अन्तेवासिनम्’ इति पदं ‘शिष्यम्’ इत्यस्य समानार्थकम् अस्ति, यतः आचार्यस्य समीपे वसति सः अन्तेवासी ।
सोपानम् 3: (ii) क्रियापदम्:
‘आचार्यः’ इति कर्ता अस्ति । तस्य वाक्यम् ‘आचार्योऽन्तेवासिनम् अनुशास्ति’ इति । अत्र ‘अनुशास्ति’ इति पदं कार्यबोधकम्, अतः तदेव क्रियापदम् ।
सोपानम् 4: (iii) विशेषणपदम्:
‘आचार्याय प्रियं धनम् आहृत्य’ इत्यत्र ‘धनम्’ इति विशेष्यपदम् अस्ति । तस्य गुणं ‘प्रियम्’ इति पदं बोधयति, अतः ‘प्रियम्’ इति विशेषणपदम् ।
अन्तिमं समाधानम्:
(i) अन्तेवासिनम् (ii) अनुशास्ति (iii) प्रियम् ।
अत्र गद्यांशं पठित्वा पदानां पर्यायपदं, क्रियापदं, विशेषणपदं च चेतव्यम् । केवलं प्रश्नद्वयम् उत्तरणीयम्, तथापि त्रयाणाम् अपि उत्तराणि अधः दत्तानि सन्ति ।
सोपानम् 2: (i) पर्यायपदम्:
गद्यांशे प्रथमे वाक्ये ‘आचार्योऽन्तेवासिनम् अनुशास्ति’ इति लिखितम् अस्ति । अत्र ‘अन्तेवासिनम्’ इति पदं ‘शिष्यम्’ इत्यस्य समानार्थकम् अस्ति, यतः आचार्यस्य समीपे वसति सः अन्तेवासी ।
सोपानम् 3: (ii) क्रियापदम्:
‘आचार्यः’ इति कर्ता अस्ति । तस्य वाक्यम् ‘आचार्योऽन्तेवासिनम् अनुशास्ति’ इति । अत्र ‘अनुशास्ति’ इति पदं कार्यबोधकम्, अतः तदेव क्रियापदम् ।
सोपानम् 4: (iii) विशेषणपदम्:
‘आचार्याय प्रियं धनम् आहृत्य’ इत्यत्र ‘धनम्’ इति विशेष्यपदम् अस्ति । तस्य गुणं ‘प्रियम्’ इति पदं बोधयति, अतः ‘प्रियम्’ इति विशेषणपदम् ।
अन्तिमं समाधानम्:
(i) अन्तेवासिनम् (ii) अनुशास्ति (iii) प्रियम् ।
Was this answer helpful?
0
0
Top CBSE CLASS XII Questions
- 2, b, c are in A.P. and the range of determinant $\begin{vmatrix}1&1&1\\ 2&b&c\\ 4&b^{2}&c^{2}\end{vmatrix}$ is [2, 16]. Then find range of c is
- A boy of mass 50 kg is standing at one end of a, boat of length 9 m and mass 400 kg. He runs to the other, end. The distance through which the centre of mass of the boat boy system moves is
- A capillary tube of radius r is dipped inside a large vessel of water. The mass of water raised above water level is M. If the radius of capillary is doubled, the mass of water inside capillary will be
- A circular disc is rotating about its own axis. An external opposing torque 0.02 Nm is applied on the disc by which it comes rest in 5 seconds. The initial angular momentum of disc is
- A circular disc is rotating about its own axis at uniform angular velocity \(\omega.\) The disc is subjected to uniform angular retardation by which its angular velocity is decreased to \(\frac {\omega}{2}\) during 120 rotations. The number of rotations further made by it before coming to rest is
View More Questions