Comprehension
ऋतध्वज: - प्रथमं तु सखीवचनं श्रोष्याव: । तदनु स्वयमेव कुलगुरुं पितरौ च सभाजयितुं गमिष्याव: ।
कुण्डला - परस्परप्रीतिमतो: भवतो: उपदेशस्य नास्ति कोऽपि अवकाश:, तदापि सखीस्नेह: मां भाषयति - भर्त्रा सदैव भार्या भर्तव्या रक्षितव्या च । यतो हि धर्मार्थकामसंसिद्धये यथा भार्या भर्तु: सहायिनी भवति तथा न कोऽपि अन्य: । परस्परमनुव्रतौ पतिपत्न्यौ त्रिवर्गं साधयत: । पति: यदि प्रभूतं धनम् अर्जयित्वा गृहमानयति, तत्खलु पत्न्यभावे कुपात्रेषु दीयमानं क्षयमेति ।
ऋतध्वज: - लक्ष्म्या: रक्षार्थं पत्न्या: सहयोग: अनिवार्य: ।
मदालसा - कुण्डले ! लक्ष्मीपूजायां न मे प्रवृत्ति: । यदि लक्ष्मी: पूज्या प्रिया च अतिथिवर्यस्य, तदा इदानीमेव मे नमस्कार: ।
कुण्डला - परस्परप्रीतिमतो: भवतो: उपदेशस्य नास्ति कोऽपि अवकाश:, तदापि सखीस्नेह: मां भाषयति - भर्त्रा सदैव भार्या भर्तव्या रक्षितव्या च । यतो हि धर्मार्थकामसंसिद्धये यथा भार्या भर्तु: सहायिनी भवति तथा न कोऽपि अन्य: । परस्परमनुव्रतौ पतिपत्न्यौ त्रिवर्गं साधयत: । पति: यदि प्रभूतं धनम् अर्जयित्वा गृहमानयति, तत्खलु पत्न्यभावे कुपात्रेषु दीयमानं क्षयमेति ।
ऋतध्वज: - लक्ष्म्या: रक्षार्थं पत्न्या: सहयोग: अनिवार्य: ।
मदालसा - कुण्डले ! लक्ष्मीपूजायां न मे प्रवृत्ति: । यदि लक्ष्मी: पूज्या प्रिया च अतिथिवर्यस्य, तदा इदानीमेव मे नमस्कार: ।
Question: 1
एकपदेन उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) / Answer in one word : (Only two questions)
(i) प्रथमं तु किं श्रोष्याव: ?
(ii) पतिपत्न्यौ किम् साधयत: ?
(iii) भार्या कस्य सहायिनी भवति ?
एकपदेन उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) / Answer in one word : (Only two questions)
(i) प्रथमं तु किं श्रोष्याव: ?
(ii) पतिपत्न्यौ किम् साधयत: ?
(iii) भार्या कस्य सहायिनी भवति ?
Show Hint
ऋतध्वजस्य प्रथमवाक्यं तथा कुण्डलायाः भाषणं ध्यानेन पठत ।
Updated On: Oct 19, 2026
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
सोपानम् 1: संवादस्य अवबोधः:
संवादे ऋतध्वजः, कुण्डला, मदालसा च वदन्ति । प्रश्नानां उत्तराणि संवादे स्पष्टरूपेण दत्तानि सन्ति ।
सोपानम् 2: (i) प्रथमं तु किं श्रोष्यावः?
ऋतध्वजः वदति - ‘प्रथमं तु सखीवचनं श्रोष्यावः’ । अतः एकपदेन उत्तरम् ‘सखीवचनम्’ ।
सोपानम् 3: (ii) पतिपत्न्यौ किं साधयतः?
कुण्डला कथयति - ‘परस्परमनुव्रतौ पतिपत्न्यौ त्रिवर्गं साधयतः’ । अतः उत्तरम् ‘त्रिवर्गम्’ ।
सोपानम् 4: (iii) भार्या कस्य सहायिनी भवति?
‘यथा भार्या भर्तुः सहायिनी भवति’ इति वाक्यात् उत्तरं ‘भर्तुः’ इति सिध्यति ।
अन्तिमं समाधानम्:
(i) सखीवचनम् (ii) त्रिवर्गम् (iii) भर्तुः ।
संवादे ऋतध्वजः, कुण्डला, मदालसा च वदन्ति । प्रश्नानां उत्तराणि संवादे स्पष्टरूपेण दत्तानि सन्ति ।
सोपानम् 2: (i) प्रथमं तु किं श्रोष्यावः?
ऋतध्वजः वदति - ‘प्रथमं तु सखीवचनं श्रोष्यावः’ । अतः एकपदेन उत्तरम् ‘सखीवचनम्’ ।
सोपानम् 3: (ii) पतिपत्न्यौ किं साधयतः?
कुण्डला कथयति - ‘परस्परमनुव्रतौ पतिपत्न्यौ त्रिवर्गं साधयतः’ । अतः उत्तरम् ‘त्रिवर्गम्’ ।
सोपानम् 4: (iii) भार्या कस्य सहायिनी भवति?
‘यथा भार्या भर्तुः सहायिनी भवति’ इति वाक्यात् उत्तरं ‘भर्तुः’ इति सिध्यति ।
अन्तिमं समाधानम्:
(i) सखीवचनम् (ii) त्रिवर्गम् (iii) भर्तुः ।
Was this answer helpful?
0
0
Question: 2
पूर्णवाक्येन उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) / Answer in a complete sentence : (Only two questions)
(i) तदनु स्वयमेव किमर्थं गमिष्याव: ?
(ii) तदापि सखीस्नेह: मां किं भाषयति ?
(iii) पत्न्या: सहयोग: किमर्थम् अनिवार्य: ?
पूर्णवाक्येन उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) / Answer in a complete sentence : (Only two questions)
(i) तदनु स्वयमेव किमर्थं गमिष्याव: ?
(ii) तदापि सखीस्नेह: मां किं भाषयति ?
(iii) पत्न्या: सहयोग: किमर्थम् अनिवार्य: ?
Show Hint
ऋतध्वजस्य कुण्डलायाः च कथनानि पठित्वा प्रश्नपदानुसारं पूर्णवाक्यं लिखत ।
Updated On: Oct 19, 2026
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
सोपानम् 1: प्रश्नानां स्वरूपम्:
अत्र पूर्णवाक्येन उत्तरं लेखनीयम् । उत्तरवाक्ये संवादस्य अर्थः स्वशब्दैः वा संवादपदैः वा लेखितुं शक्यते ।
सोपानम् 2: (i) तदनु स्वयमेव किमर्थं गमिष्यावः?
ऋतध्वजः वदति - ‘तदनु स्वयमेव कुलगुरुं पितरौ च सभाजयितुं गमिष्यावः’ । अतः उत्तरम् - कुलगुरुं पितरौ च सभाजयितुं (सत्कर्तुं) गमिष्यावः ।
सोपानम् 3: (ii) तदापि सखीस्नेहः मां किं भाषयति?
कुण्डला वदति - ‘सखीस्नेहः मां भाषयति - भर्त्रा सदैव भार्या भर्तव्या रक्षितव्या च’ । अतः उत्तरम् - सखीस्नेहः मां भाषयति यत् भर्त्रा सदैव भार्या भर्तव्या रक्षितव्या च ।
सोपानम् 4: (iii) पत्न्याः सहयोगः किमर्थम् अनिवार्यः?
ऋतध्वजः उक्तवान् - ‘लक्ष्म्याः रक्षार्थं पत्न्याः सहयोगः अनिवार्यः’ । अतः उत्तरम् - लक्ष्म्याः रक्षार्थं पत्न्याः सहयोगः अनिवार्यः अस्ति ।
अन्तिमं समाधानम्:
(i) कुलगुरुं पितरौ च सभाजयितुं गमिष्यावः । (ii) भर्त्रा सदैव भार्या भर्तव्या रक्षितव्या च इति सखीस्नेहः माम् भाषयति । (iii) लक्ष्म्याः रक्षार्थं पत्न्याः सहयोगः अनिवार्यः ।
अत्र पूर्णवाक्येन उत्तरं लेखनीयम् । उत्तरवाक्ये संवादस्य अर्थः स्वशब्दैः वा संवादपदैः वा लेखितुं शक्यते ।
सोपानम् 2: (i) तदनु स्वयमेव किमर्थं गमिष्यावः?
ऋतध्वजः वदति - ‘तदनु स्वयमेव कुलगुरुं पितरौ च सभाजयितुं गमिष्यावः’ । अतः उत्तरम् - कुलगुरुं पितरौ च सभाजयितुं (सत्कर्तुं) गमिष्यावः ।
सोपानम् 3: (ii) तदापि सखीस्नेहः मां किं भाषयति?
कुण्डला वदति - ‘सखीस्नेहः मां भाषयति - भर्त्रा सदैव भार्या भर्तव्या रक्षितव्या च’ । अतः उत्तरम् - सखीस्नेहः मां भाषयति यत् भर्त्रा सदैव भार्या भर्तव्या रक्षितव्या च ।
सोपानम् 4: (iii) पत्न्याः सहयोगः किमर्थम् अनिवार्यः?
ऋतध्वजः उक्तवान् - ‘लक्ष्म्याः रक्षार्थं पत्न्याः सहयोगः अनिवार्यः’ । अतः उत्तरम् - लक्ष्म्याः रक्षार्थं पत्न्याः सहयोगः अनिवार्यः अस्ति ।
अन्तिमं समाधानम्:
(i) कुलगुरुं पितरौ च सभाजयितुं गमिष्यावः । (ii) भर्त्रा सदैव भार्या भर्तव्या रक्षितव्या च इति सखीस्नेहः माम् भाषयति । (iii) लक्ष्म्याः रक्षार्थं पत्न्याः सहयोगः अनिवार्यः ।
Was this answer helpful?
0
0
Question: 3
यथानिर्देशम् उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) / Answer as directed : (Only two questions)
(i) 'सुपात्रेषु' इति पदस्य विलोमपदं किं प्रयुक्तम् ?
(ii) 'पतिपत्न्यौ' इति कर्तृपदस्य क्रियापदं किं प्रयुक्तम् ?
(iii) 'परस्परप्रीतिमतो: भवतो:' इत्यनयो: पदयो: विशेषणपदं किम् ?
यथानिर्देशम् उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) / Answer as directed : (Only two questions)
(i) 'सुपात्रेषु' इति पदस्य विलोमपदं किं प्रयुक्तम् ?
(ii) 'पतिपत्न्यौ' इति कर्तृपदस्य क्रियापदं किं प्रयुक्तम् ?
(iii) 'परस्परप्रीतिमतो: भवतो:' इत्यनयो: पदयो: विशेषणपदं किम् ?
Show Hint
गद्यांशे 'कुपात्रेषु', 'साधयतः' इति पदे पश्यत। गुणवाचकं पदं विशेषणं भवति।
Updated On: Oct 19, 2026
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
सोपानम् 1: प्रश्न (i) विलोमपदम्:
'सुपात्रेषु' इत्यस्य अर्थः योग्येषु जनेषु इति भवति।
अस्य विपरीतार्थकं पदं 'कुपात्रेषु' इति गद्यांशे प्रयुक्तम्।
गद्यांशे 'कुपात्रेषु दीयमानं क्षयमेति' इति पङ्क्तिः अस्ति।
सोपानम् 2: प्रश्न (ii) क्रियापदम्:
'पतिपत्न्यौ' इति कर्तृपदं द्विवचनान्तम् अस्ति।
वाक्यम् अस्ति 'परस्परमनुव्रतौ पतिपत्न्यौ त्रिवर्गं साधयतः'।
अस्मिन् वाक्ये कर्तुः क्रियापदं 'साधयतः' इति द्विवचनान्तम् अस्ति।
सोपानम् 3: प्रश्न (iii) विशेषणपदम्:
'परस्परप्रीतिमतोः भवतोः' इत्यत्र 'भवतोः' विशेष्यपदम् अस्ति।
'परस्परप्रीतिमतोः' इति पदं तस्य गुणं सूचयति, अतः तद् विशेषणपदम्।
अन्तिमं समाधानम्:
(i) कुपात्रेषु। (ii) साधयतः। (iii) परस्परप्रीतिमतोः। (केवलं प्रश्नद्वयस्य उत्तरं लेखनीयम्।)
'सुपात्रेषु' इत्यस्य अर्थः योग्येषु जनेषु इति भवति।
अस्य विपरीतार्थकं पदं 'कुपात्रेषु' इति गद्यांशे प्रयुक्तम्।
गद्यांशे 'कुपात्रेषु दीयमानं क्षयमेति' इति पङ्क्तिः अस्ति।
सोपानम् 2: प्रश्न (ii) क्रियापदम्:
'पतिपत्न्यौ' इति कर्तृपदं द्विवचनान्तम् अस्ति।
वाक्यम् अस्ति 'परस्परमनुव्रतौ पतिपत्न्यौ त्रिवर्गं साधयतः'।
अस्मिन् वाक्ये कर्तुः क्रियापदं 'साधयतः' इति द्विवचनान्तम् अस्ति।
सोपानम् 3: प्रश्न (iii) विशेषणपदम्:
'परस्परप्रीतिमतोः भवतोः' इत्यत्र 'भवतोः' विशेष्यपदम् अस्ति।
'परस्परप्रीतिमतोः' इति पदं तस्य गुणं सूचयति, अतः तद् विशेषणपदम्।
अन्तिमं समाधानम्:
(i) कुपात्रेषु। (ii) साधयतः। (iii) परस्परप्रीतिमतोः। (केवलं प्रश्नद्वयस्य उत्तरं लेखनीयम्।)
Was this answer helpful?
0
0
Top CBSE CLASS XII Questions
- 2, b, c are in A.P. and the range of determinant $\begin{vmatrix}1&1&1\\ 2&b&c\\ 4&b^{2}&c^{2}\end{vmatrix}$ is [2, 16]. Then find range of c is
- A boy of mass 50 kg is standing at one end of a, boat of length 9 m and mass 400 kg. He runs to the other, end. The distance through which the centre of mass of the boat boy system moves is
- A capillary tube of radius r is dipped inside a large vessel of water. The mass of water raised above water level is M. If the radius of capillary is doubled, the mass of water inside capillary will be
- A circular disc is rotating about its own axis. An external opposing torque 0.02 Nm is applied on the disc by which it comes rest in 5 seconds. The initial angular momentum of disc is
- A circular disc is rotating about its own axis at uniform angular velocity \(\omega.\) The disc is subjected to uniform angular retardation by which its angular velocity is decreased to \(\frac {\omega}{2}\) during 120 rotations. The number of rotations further made by it before coming to rest is
View More Questions