Comprehension
अल्पज्ञ एव पुरुष: प्रलपत्यजस्रं, पाण्डित्यसम्भृतमतिस्तु मितप्रभाषी । कांस्यं यथा हि कुरुतेऽतितरां निनादं, तद्वत् सुवर्णमिह नैव करोति नादम् ।।
Question: 1
एकपदेन उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) / Answer in one word : (Only two questions)
(i) कीदृश: पुरुष: अजस्रं प्रलपति ?
(ii) पाण्डित्यसम्भृतमति: कीदृश: भवति ?
(iii) सुवर्णं किं न करोति ?
एकपदेन उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) / Answer in one word : (Only two questions)
(i) कीदृश: पुरुष: अजस्रं प्रलपति ?
(ii) पाण्डित्यसम्भृतमति: कीदृश: भवति ?
(iii) सुवर्णं किं न करोति ?
Show Hint
श्लोकस्य प्रथमचरणे अल्पज्ञं मितप्रभाषिणं च पश्यत; अन्तिमचरणे सुवर्णस्य विषये पठत ।
Updated On: Oct 19, 2026
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
सोपानम् 1: श्लोकस्य प्रथमा पङ्क्तिः पठामः:
‘अल्पज्ञ एव पुरुषः प्रलपत्यजस्रं, पाण्डित्यसम्भृतमतिस्तु मितप्रभाषी’ इति पङ्क्तिः अस्ति । अस्याम् अल्पज्ञः अधिकं वदति, पण्डितः तु मितं वदति इति कथ्यते ।
सोपानम् 2: (i) अजस्रं प्रलपति कः?
‘अल्पज्ञ एव पुरुषः प्रलपत्यजस्रम्’ इत्यनेन निरन्तरं प्रलपति यः सः अल्पज्ञः । एकपदेन उत्तरम् ‘अल्पज्ञः’ ।
सोपानम् 3: (ii) पाण्डित्यसम्भृतमतिः कीदृशः?
‘पाण्डित्यसम्भृतमतिस्तु मितप्रभाषी’ इत्यनेन पाण्डित्येन पूर्णबुद्धिः जनः मितं भाषते । अतः एकपदम् ‘मितप्रभाषी’ ।
सोपानम् 4: (iii) सुवर्णं किं न करोति?
‘कांस्यं यथा हि कुरुतेऽतितरां निनादं, तद्वत् सुवर्णमिह नैव करोति नादम्’ इत्यत्र सुवर्णं नादं न करोति इति स्पष्टम् । अतः उत्तरम् ‘नादम्’ ।
अन्तिमं समाधानम्:
(i) अल्पज्ञः (ii) मितप्रभाषी (iii) नादम् ।
‘अल्पज्ञ एव पुरुषः प्रलपत्यजस्रं, पाण्डित्यसम्भृतमतिस्तु मितप्रभाषी’ इति पङ्क्तिः अस्ति । अस्याम् अल्पज्ञः अधिकं वदति, पण्डितः तु मितं वदति इति कथ्यते ।
सोपानम् 2: (i) अजस्रं प्रलपति कः?
‘अल्पज्ञ एव पुरुषः प्रलपत्यजस्रम्’ इत्यनेन निरन्तरं प्रलपति यः सः अल्पज्ञः । एकपदेन उत्तरम् ‘अल्पज्ञः’ ।
सोपानम् 3: (ii) पाण्डित्यसम्भृतमतिः कीदृशः?
‘पाण्डित्यसम्भृतमतिस्तु मितप्रभाषी’ इत्यनेन पाण्डित्येन पूर्णबुद्धिः जनः मितं भाषते । अतः एकपदम् ‘मितप्रभाषी’ ।
सोपानम् 4: (iii) सुवर्णं किं न करोति?
‘कांस्यं यथा हि कुरुतेऽतितरां निनादं, तद्वत् सुवर्णमिह नैव करोति नादम्’ इत्यत्र सुवर्णं नादं न करोति इति स्पष्टम् । अतः उत्तरम् ‘नादम्’ ।
अन्तिमं समाधानम्:
(i) अल्पज्ञः (ii) मितप्रभाषी (iii) नादम् ।
Was this answer helpful?
0
0
Question: 2
पूर्णवाक्येन उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) / Answer in a complete sentence : (Only two questions)
(i) अतितरां निनादं किं करोति ?
(ii) मितप्रभाषी क: भवति ?
(iii) अल्पज्ञ: पुरुष: किं करोति ?
पूर्णवाक्येन उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) / Answer in a complete sentence : (Only two questions)
(i) अतितरां निनादं किं करोति ?
(ii) मितप्रभाषी क: भवति ?
(iii) अल्पज्ञ: पुरुष: किं करोति ?
Show Hint
श्लोकस्य शब्दान् उपयुज्य कर्तृपदेन सह क्रियापदं लिखत ।
Updated On: Oct 19, 2026
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
सोपानम् 1: पूर्णवाक्यस्य नियमः:
पूर्णवाक्येन उत्तरे कर्ता, कर्म, क्रिया च लेखनीयाः । प्रश्नस्य पदानि उत्तरवाक्ये पुनः प्रयोक्तुं शक्यन्ते ।
सोपानम् 2: (i) अतितरां निनादं किं करोति?
श्लोके ‘कांस्यं यथा हि कुरुतेऽतितरां निनादम्’ इति अस्ति । अतः उत्तरम् - कांस्यम् अतितरां निनादं करोति ।
सोपानम् 3: (ii) मितप्रभाषी कः भवति?
‘पाण्डित्यसम्भृतमतिस्तु मितप्रभाषी’ इति पङ्क्तेः उत्तरम् - पाण्डित्यसम्भृतमतिः पुरुषः मितप्रभाषी भवति ।
सोपानम् 4: (iii) अल्पज्ञः पुरुषः किं करोति?
‘अल्पज्ञ एव पुरुषः प्रलपत्यजस्रम्’ इति पङ्क्तेः उत्तरम् - अल्पज्ञः पुरुषः अजस्रं प्रलपति ।
अन्तिमं समाधानम्:
(i) कांस्यम् अतितरां निनादं करोति । (ii) पाण्डित्यसम्भृतमतिः पुरुषः मितप्रभाषी भवति । (iii) अल्पज्ञः पुरुषः अजस्रं प्रलपति ।
पूर्णवाक्येन उत्तरे कर्ता, कर्म, क्रिया च लेखनीयाः । प्रश्नस्य पदानि उत्तरवाक्ये पुनः प्रयोक्तुं शक्यन्ते ।
सोपानम् 2: (i) अतितरां निनादं किं करोति?
श्लोके ‘कांस्यं यथा हि कुरुतेऽतितरां निनादम्’ इति अस्ति । अतः उत्तरम् - कांस्यम् अतितरां निनादं करोति ।
सोपानम् 3: (ii) मितप्रभाषी कः भवति?
‘पाण्डित्यसम्भृतमतिस्तु मितप्रभाषी’ इति पङ्क्तेः उत्तरम् - पाण्डित्यसम्भृतमतिः पुरुषः मितप्रभाषी भवति ।
सोपानम् 4: (iii) अल्पज्ञः पुरुषः किं करोति?
‘अल्पज्ञ एव पुरुषः प्रलपत्यजस्रम्’ इति पङ्क्तेः उत्तरम् - अल्पज्ञः पुरुषः अजस्रं प्रलपति ।
अन्तिमं समाधानम्:
(i) कांस्यम् अतितरां निनादं करोति । (ii) पाण्डित्यसम्भृतमतिः पुरुषः मितप्रभाषी भवति । (iii) अल्पज्ञः पुरुषः अजस्रं प्रलपति ।
Was this answer helpful?
0
0
Question: 3
यथानिर्देशम् उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) / Answer as directed : (Only two questions)
(i) 'पुरुष:' इति पदस्य कृते विशेषणपदं किं प्रयुक्तम् ?
(ii) 'बहुभाषी' इति पदस्य विलोमपदं किं प्रयुक्तम् ?
(iii) 'सुवर्णम्' इति कर्तृपदस्य क्रियापदं किम् अस्ति ?
यथानिर्देशम् उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) / Answer as directed : (Only two questions)
(i) 'पुरुष:' इति पदस्य कृते विशेषणपदं किं प्रयुक्तम् ?
(ii) 'बहुभाषी' इति पदस्य विलोमपदं किं प्रयुक्तम् ?
(iii) 'सुवर्णम्' इति कर्तृपदस्य क्रियापदं किम् अस्ति ?
Show Hint
श्लोके ‘अल्पज्ञ’, ‘मितप्रभाषी’ इति पदे पश्यत, तथा अन्तिमचरणे सुवर्णस्य क्रियां चिनुत ।
Updated On: Oct 19, 2026
Show Solution
Verified By Collegedunia
Solution and Explanation
सोपानम् 1: पदपरिचयः:
विशेषणं विशेष्यस्य गुणं बोधयति, विलोमपदम् विरुद्धार्थकं भवति, क्रियापदं कार्यं बोधयति । श्लोके एतानि पदानि अन्वेष्टव्यानि ।
सोपानम् 2: (i) ‘पुरुषः’ इत्यस्य विशेषणम्:
‘अल्पज्ञ एव पुरुषः प्रलपत्यजस्रम्’ इत्यत्र ‘पुरुषः’ इत्यस्य गुणः ‘अल्पज्ञः’ इति कथ्यते । अतः विशेषणपदम् ‘अल्पज्ञः’ ।
सोपानम् 3: (ii) ‘बहुभाषी’ इत्यस्य विलोमपदम्:
बहु भाषते यः सः बहुभाषी । तस्य विरुद्धः मितं भाषते यः सः ‘मितप्रभाषी’ । श्लोके प्रयुक्तं पदम् ‘मितप्रभाषी’ ।
सोपानम् 4: (iii) ‘सुवर्णम्’ इत्यस्य क्रियापदम्:
‘तद्वत् सुवर्णमिह नैव करोति नादम्’ इत्यत्र सुवर्णं कर्ता अस्ति, कार्यबोधकं पदं ‘करोति’ इति । अतः क्रियापदम् ‘करोति’ ।
अन्तिमं समाधानम्:
(i) अल्पज्ञः (ii) मितप्रभाषी (iii) करोति ।
विशेषणं विशेष्यस्य गुणं बोधयति, विलोमपदम् विरुद्धार्थकं भवति, क्रियापदं कार्यं बोधयति । श्लोके एतानि पदानि अन्वेष्टव्यानि ।
सोपानम् 2: (i) ‘पुरुषः’ इत्यस्य विशेषणम्:
‘अल्पज्ञ एव पुरुषः प्रलपत्यजस्रम्’ इत्यत्र ‘पुरुषः’ इत्यस्य गुणः ‘अल्पज्ञः’ इति कथ्यते । अतः विशेषणपदम् ‘अल्पज्ञः’ ।
सोपानम् 3: (ii) ‘बहुभाषी’ इत्यस्य विलोमपदम्:
बहु भाषते यः सः बहुभाषी । तस्य विरुद्धः मितं भाषते यः सः ‘मितप्रभाषी’ । श्लोके प्रयुक्तं पदम् ‘मितप्रभाषी’ ।
सोपानम् 4: (iii) ‘सुवर्णम्’ इत्यस्य क्रियापदम्:
‘तद्वत् सुवर्णमिह नैव करोति नादम्’ इत्यत्र सुवर्णं कर्ता अस्ति, कार्यबोधकं पदं ‘करोति’ इति । अतः क्रियापदम् ‘करोति’ ।
अन्तिमं समाधानम्:
(i) अल्पज्ञः (ii) मितप्रभाषी (iii) करोति ।
Was this answer helpful?
0
0
Top CBSE CLASS XII Questions
- 2, b, c are in A.P. and the range of determinant $\begin{vmatrix}1&1&1\\ 2&b&c\\ 4&b^{2}&c^{2}\end{vmatrix}$ is [2, 16]. Then find range of c is
- A boy of mass 50 kg is standing at one end of a, boat of length 9 m and mass 400 kg. He runs to the other, end. The distance through which the centre of mass of the boat boy system moves is
- A capillary tube of radius r is dipped inside a large vessel of water. The mass of water raised above water level is M. If the radius of capillary is doubled, the mass of water inside capillary will be
- A circular disc is rotating about its own axis. An external opposing torque 0.02 Nm is applied on the disc by which it comes rest in 5 seconds. The initial angular momentum of disc is
- A circular disc is rotating about its own axis at uniform angular velocity \(\omega.\) The disc is subjected to uniform angular retardation by which its angular velocity is decreased to \(\frac {\omega}{2}\) during 120 rotations. The number of rotations further made by it before coming to rest is
View More Questions