Question

अधोलिखित-वाक्येषु रेखाङ्कितपदानाम् उचितं समस्तपदं विग्रहं वा प्रदत्तविकल्पेभ्य: चित्वा लिखत । (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्)
परस्परमनुव्रतौ पतिपत्न्यौ त्रिवर्गं साधयत: ।

• A. पति: च पत्नी च
• B. पति: पत्न्यौ च
• C. पती पत्न्यौ च
• D. पती च पत्नी च

Hint:

‘पतिपत्न्यौ’ द्वन्द्वसमासः अस्ति । विग्रहे प्रत्येकं पदम् एकवचने स्थाप्य ‘च’ योज्यते ।

Answer 1

The Correct Option is A

सोपानम् 1: समासस्य परिचयः:
रेखाङ्कितं पदम् ‘पतिपत्न्यौ’ इति अस्ति । अत्र ‘पतिः’ तथा ‘पत्नी’ इति द्वे पदे समानमहत्त्वे स्तः, अतः एषः द्वन्द्वसमासः अस्ति ।

सोपानम् 2: विग्रहस्य नियमः:
द्वन्द्वसमासे उभयपदार्थप्रधानत्वात् ‘च’ इत्यव्ययेन विग्रहः क्रियते । प्रत्येकं पदम् एकवचने स्थाप्यते, तथा समस्तपदं द्विवचने भवति । अतः विग्रहः ‘पतिः च पत्नी च’ इति भवति ।

सोपानम् 3: विकल्पपरीक्षा:
(1) ‘पतिः च पत्नी च’ शुद्धः अस्ति । (2) ‘पतिः पत्न्यौ च’ अशुद्धः, यतः ‘पत्न्यौ’ द्विवचनेन द्वे पत्न्यौ इति अर्थः जायते । (3) ‘पती पत्न्यौ च’ अशुद्धः, यतः द्वौ पती तथा द्वे पत्न्यौ इति अर्थः भवति । (4) ‘पती च पत्नी च’ अशुद्धः, यतः ‘पती’ द्विवचनेन द्वौ पती इति अर्थः जायते ।

अन्तिमं समाधानम्:
सम्यक् उत्तरम् (1) ‘पतिः च पत्नी च’ इति अस्ति ।