Question

अधोलिखित-वाक्येषु रेखाङ्कितपदानाम् उचितं समस्तपदं विग्रहं वा प्रदत्तविकल्पेभ्य: चित्वा लिखत । (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्)
दुष्ट: उरगेण क्षता अंगुलीव त्याज्य: ।

• A. उरगेनक्षता
• B. उरगक्षता
• C. उरगाक्षता
• D. उरगेक्षता

Hint:

तृतीया-तत्पुरुषे समासे विभक्तिलोपः भवति । ‘उरगेण क्षता’ इत्यस्य समस्तपदं ‘उरगक्षता’ इति अस्ति ।

Answer 1

The Correct Option is B

सोपानम् 1: समासस्य परिचयः:
रेखाङ्कितं पदम् ‘उरगेण क्षता’ इति अस्ति । अत्र ‘उरगेण’ इति तृतीयान्तं पदं ‘क्षता’ इति क्तान्तपदेन सह प्रयुक्तम् अस्ति । अतः एषः तृतीया-तत्पुरुषसमासः अस्ति ।

सोपानम् 2: समासस्य नियमः:
समासे विभक्तिप्रत्ययस्य लोपः भवति । ‘उरगेण’ इत्यस्य ‘एण’ इति तृतीयाविभक्तिः लुप्ता, ‘उरग’ इति प्रातिपदिकं स्थितम् । तेन ‘उरग’ + ‘क्षता’ = ‘उरगक्षता’ इति रूपं भवति ।

सोपानम् 3: विकल्पपरीक्षा:
(1) ‘उरगेनक्षता’ अशुद्धम्, यतः विभक्तिचिह्नं स्थितम् अस्ति । (2) ‘उरगक्षता’ शुद्धम्, यतः विभक्तिः लुप्ता अस्ति । (3) ‘उरगाक्षता’ अशुद्धम्, यतः ‘आ’ इति अनावश्यकः दीर्घवर्णः अस्ति । (4) ‘उरगेक्षता’ अशुद्धम्, यतः ‘ए’ इति विभक्त्यंशः स्थितः अस्ति ।

अन्तिमं समाधानम्:
सम्यक् उत्तरम् (2) ‘उरगक्षता’ इति अस्ति ।